Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
Του Δημήτρη Θεοφάνους
Managing Director | eTURN | eTransformation Consulting
Για χρόνια, όταν μιλούσαμε για οικονομία, εννοούσαμε κάτι μακρινό. Δείκτες, νούμερα, ανάπτυξη, κρίσεις. Κάτι που αφορούσε “τη χώρα” και όχι απαραίτητα την προσωπική μας ζωή. Σήμερα αυτό έχει αλλάξει. Η οικονομία δεν είναι πια μια θεωρητική συζήτηση, είναι αυτό που ζούμε κάθε μέρα. Είναι το σούπερ μάρκετ, οι λογαριασμοί, το ενοίκιο, οι μικρές αποφάσεις που παίρνουμε σχεδόν μηχανικά. Είναι η οικονομία της καθημερινότητας.
Και μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα υπάρχει ένα κοινό συναίσθημα που επαναλαμβάνεται όλο και πιο συχνά: κάτι δεν “κουμπώνει”. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν βρίσκονται απαραίτητα σε χειρότερη θέση από πριν. Πολλοί έχουν δουλειά, κάποιοι έχουν αυξήσει το εισόδημά τους, άλλοι έχουν εξελιχθεί επαγγελματικά. Και όμως, η αίσθηση είναι διαφορετική. Ο μισθός δεν φτάνει όπως παλιά. Όχι γιατί δεν καλύπτει τα βασικά, αλλά γιατί δεν αφήνει περιθώριο. Δεν αφήνει χώρο για αποταμίευση, για άνεση, για το απρόβλεπτο.
Και κάπου εκεί εμφανίζεται το δεύτερο μεγάλο ζήτημα. Η αποταμίευση έχει γίνει δύσκολη. Όχι επειδή οι άνθρωποι δεν θέλουν να βάλουν χρήματα στην άκρη, αλλά επειδή στο τέλος του μήνα δεν μένει κάτι. Το εισόδημα απορροφάται σχεδόν πλήρως από τα έξοδα. Και αυτή η αίσθηση ότι δουλεύεις, αλλά δεν χτίζεις κάτι, είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική της εποχής. Για χρόνια υπήρχε μια απλή εξίσωση: δουλεύεις, προχωράς, αυξάνεις το εισόδημά σου και σταδιακά αποκτάς μεγαλύτερη ασφάλεια. Σήμερα αυτή η εξίσωση μοιάζει να μην λειτουργεί το ίδιο.
Και αυτό συνδέεται άμεσα με το κόστος ζωής. Δεν είναι μόνο ότι έχουν αυξηθεί κάποια βασικά έξοδα. Είναι ότι έχει αλλάξει συνολικά το επίπεδο κόστους για μια “κανονική” ζωή. Πράγματα που κάποτε θεωρούνταν επιλογή, σήμερα θεωρούνται δεδομένα. Και πράγματα που ήταν δεδομένα, έχουν γίνει πιο ακριβά. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αυτή η αύξηση δεν είναι πάντα ορατή με την πρώτη ματιά. Δεν πρόκειται για ένα μεγάλο έξοδο που ξεχωρίζει, αλλά για πολλά μικρά που συσσωρεύονται. Ένας λογαριασμός λίγο πιο αυξημένος, ένα καλάθι στο σούπερ μάρκετ που δεν θυμίζει το παλιό, μικρές καθημερινές επιλογές που περνούν απαρατήρητες. Και στο τέλος του μήνα, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: δεν μένει τίποτα.
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ουσιαστική αλλαγή. Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι βαθιά ψυχολογικό. Γιατί όταν δεν μπορείς να αποταμιεύσεις, δεν χάνεις μόνο χρήματα. Χάνεις την αίσθηση ελέγχου. Χάνεις την αίσθηση ότι προχωράς, ότι δημιουργείς κάτι για το μέλλον. Και αυτή η αίσθηση επηρεάζει τον τρόπο που ζεις, που σκέφτεσαι, που παίρνεις αποφάσεις. Σε κάνει πιο επιφυλακτικό, πιο συγκρατημένο, πιο διστακτικό στο να ρισκάρεις ή να αλλάξεις κάτι στη ζωή σου.
Η οικονομία της καθημερινότητας δεν αποτυπώνεται εύκολα στους δείκτες. Φαίνεται όμως ξεκάθαρα στη συμπεριφορά. Στο πώς περιορίζουμε επιλογές, στο πώς αναβάλλουμε αποφάσεις, στο πώς σκεφτόμαστε πριν ξοδέψουμε. Και ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν βγάζουμε περισσότερα ή λιγότερα από πριν. Ίσως το πραγματικό ερώτημα είναι αν αυτά που βγάζουμε σήμερα μας επιτρέπουν να ζούμε με τον τρόπο που περιμέναμε.
Γιατί η οικονομία δεν είναι μόνο αριθμοί αλλά η ζωή μας όπως τη ζούμε κάθε μέρα.
