του Κωνσταντίνου Μπούρα
Ακούγοντας στο You Tube την ψηφιακή σύνθεση των φωνών του γαλλικού «μικρού σπουργιτιού» και τού ελληνικού λαϊκού μύθου να τραγουδάνε εναλλάξ την εμβληματική «Όμορφη πόλη» τού παγκόσμιου Μίκη Θεοδωράκη, ομολογώ πως προτιμώ τις αρμονικές τής Μαρινέλλας παρά την υπερβολική εκκεντρικότητα τής Edith Piaf.
Και δεν είναι θέμα «μουσικής ορθότητας» μήτε εκφραστικής ιδιαιτερότητας, αλλά μια διϋποκειμενική κριτική θεώρηση τού σεβασμού που δείχνει η κάθε ερμηνεύτρια στην πρωτότυπη μελωδία. Το να την προσαρμόσει και να την «φέρει στα νερά του» είναι το πιο εύκολο κι αδάπανο πράγμα στον κόσμο.
Το να σκύψει με ιδιαίτερη προσοχή και φροντίδα πάνω στην πρόθεση τού συνθέτη, εμένα ως επαρκή ακροατή, με προδιαθέτει θετικά για το όποιο αποτέλεσμα.
Αλλά ό,τι κι αν τραγούδησε η αξιοθαύμαστη Μαρινέλλα, από ρεμπέτικα έως ελαφρολαϊκά ή σύγχρονα μουσικά κομμάτια, πάντα μένει εκείνη η λεπτουργημένη έκταση μιας φωνής που δεν προβαίνει σε ακρότητες, δεν υπερβαίνει όρια, δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει, αφού ουδεμία ανάγκη έχει να αποδείξει κάτι στο κοινό της. Το γεγονός ότι ξεκίνησε σαν «δεύτερη φωνή» δίπλα στον λαϊκό αοιδό Στέλιο Καζαντζίδη, από τον οποίο – ευτυχώς – γρήγορα αποδεσμεύτηκε για να ανεξαρτητοποιηθεί και να διατρέξει τη δική της αυτόνομη πορεία στο μουσικό στερέωμα, αυτή η πολύτιμη «θητεία» την εφοδίασε με πολύτιμα επαγγελματικά «όπλα», την προίκισε με υπομονή, επιμονή, αντοχή, ανθεκτικότητα έναντι κάθε προκλήσεως. Και τις διαχειρίστηκε όλες με σύνεση, μετριοπάθεια, σεμνότητα σπάνια σε μία σταρ που άντεξε τόσες πολλές δεκαετίες.
Η Μαρινέλλα ήταν πάντα επαγγελματίας. Σοφή στις επιλογές της, μετριοπαθής, δεν απασχόλησε τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με την προσωπική της ζωή, δεν επιδόθηκε στο κυνήγι της αρνητικής δημοσιότητας, δεν καλλιέργησε το άγχος τής επικράτησης έναντι όλων, δεν ζαλίστηκε από την «μοναξιά τής κορυφής», υπήρχε πάνω στη σκηνή το ίδιο απλά όπως κι εκτός σκηνής. Τραγουδούσε σαν να ανασαίνει, σαν να συνομιλεί με ένα οικείο της πρόσωπο. Αυτό φαίνεται στις αυτοσχέδιες εξομολογήσεις της σε συναυλίες, όπου η ζωντανή της εμφάνιση συμπληρωνόταν κι εμπλουτιζόταν, με χιούμορ, αυτοσαρκασμό, καλόγνωμη διάθεση, ίδιον των χορτάτων ψυχών που δεν επιζητούν αλλότριες δάφνες μήτε επαναπαύονται στα μέχρι τούδε κεκτημένα τους. Απλώς υπάρχουν συνειδητά καλλιεργώντας σε καθημερινή βάση το ταλέντο, τιμώντας την ιστορία τους, δίνοντας διακριτικά το παρόν, ενισχύοντας τους νέους, βοηθώντας συναδέλφους κι ακροατές να κοινωνήσουν των αχράντων μυστηρίων μίας πανάρχαιας ψυχαγωγικής τέχνης, χάρη στην οποία γίνεται ανεκτή η καθημερινότητα. μεταβολίζεται σε θετική κάθε αρνητική εμπειρία.
Και μόνον ότι «λύγισε» και έπεσε στην φορτισμένη από σύμβολα ιστορική σκηνή τού Ωδείου Ηρώδου τού Αττικού, μάχιμη μέχρι το τέλος, δείχνει ότι ο καλλιτέχνης είναι «στρατιώτης», εργάτης «ψυχή τε και σώματι». Ευλογία να τελειώνει ο πνευματικός άνθρωπος τη ζωή του έτσι, μάχιμος, ετοιμοπόλεμος, διαθέσιμος πάντα να αναμετρηθεί με τον Χρόνο.
Δεν είναι με το λαρύγγι και με τα πνευμόνια, με το διάφραγμα και με τους μιμικούς μύες που τραγουδάνε οι δημοφιλείς μουσικοί καλλιτέχνες. Είναι με την ψυχή που επικοινωνούν με τα συναισθήματα των άλλων και τους αγγίζουν στις πιο βαθιές χορδές τους, στις πλέον μυστικές.
Ρωτάει ο Άμλετ τον Πολώνιο εάν παίζει κάποιο έγχορδο μουσικό όργανο. Εκείνος το αρνείται. Και τότε ο τραγικός, αυτοκαταστροφικός πρίγκιπας τής μυθικής Δανιμαρκίας απορεί: «μα τότε, πώς νομίζεις ότι μπορείς να παίξεις εμένα;».
Οι μεγάλοι, οι σημαντικοί τραγουδιστές, όπως η εκστατική Edith Piaf, η αναστενάρισσα Umm Kulthum, η ξυπόλητη λαϊκή τραγουδίστρια Cesaria Evora, η ανατριχιαστική Billy Holliday, αλλά και η συμπαντική, η αυτοθυσιαστική Μαρία Κάλλας, υπερέβησαν τα φωνητικά τους όρια με μια δύναμη πνευματική που τις κατατάσσει στον χώρο τού πρωταθλητισμού. Το «Ολυμπιακό Ιδεώδες» δεν περιορίζεται στις «γυμναστικές επιδείξεις». Και η φωνή είναι σώμα, ενιαία κι αδιαίρετη ψυχοπνευματική έκφραση. Κι αυτό ας είναι το μήνυμα μιας βραδυφλεγούς ή ταχύρρυθμης ισόβιας αυτανάφλεξης.
Η Μαρινέλλα δεν θα μπορούσε να ολοκληρώσει το έργο της αλλιώς παρά μόνον πάνω στη σκηνή, μέσα στον κόσμο, ανάμεσο στο κοινό, με το οποίο ενωνόταν αιθερικά σαν ξωτικό, σαν νεράιδα βγαλμένη από ένα αρχετυπικό παραμύθι.
Δικαίως την είπανε «μύθο». Το κατέκτησε. Το αξίζει. Τον δικαιούται αυτόν τον τίτλο τιμής. Και τώρα ταξιδεύει προς την Αιωνιότητα, για την οποία δούλεψε σεμνά και ταπεινά ως εργάτρια μέλισσα. Όλο το Φως πάνω της, για πάντα.
Ας «ανοίξει η πέτρα» για να περάσει προς των Μακάρων τη Νήσο.
