Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
του Κωνσταντίνου Μπούρα
Είδαμε την ελληνική πρεμιέρα και θαυμάσαμε τον ιδιοφυή Φλαμανδο-Μαροκινό χορογράφο Sidi Larbi Cherkaoui (Σίντι Λαρμπί Σερκαουί) στην γραφική μετανεωτερική οπτικοακουστική του σύλληψη “Ihsane”, από το Ballet du Grand Théâtre de Genève (Μπαλέτο του Μεγάλου Θεάτρου της Γενεύης) και από την ομάδα Eastman, που παρουσιάστηκε την Τρίτη 17 και την Τετάρτη 18 Μαρτίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Το οριεντάλ στοιχείο, τόσο ευπρόσδεκτο στην Κεντρική Ευρώπη ήδη από την εποχή τού Μότσαρτ, σε συνδυασμό με το couleur locale και το ethnic στοιχείο στα χρόνια τής παγκοσμιοποιημένης πολιτιστικής διπλωματίας, παράγει ένα άκρως γοητευτικό (αν και φλύαρο) θέαμα-ακρόαμα, που ξεκινάει με ένα από σκηνής «μάθημα» ανωτερότητας τής αραβικής γλώσσας σε σύγκριση με τις σύγχρονες γλώσσες τού Δυτικού Πολιτισμού. Φυσικά, αυτό ηχεί κάπως χαριτωμένα στα αυτιά του ανεκτικού μορφωμένου αστού, ειδικά όταν αναλύεται μία χορωδία η δήλωση ότι σε αυτή την άκρως γοητευτική παλαιά γλώσσα δεν προτάσσεται το υποκείμενο μιας δράσης αλλά η δράση η ίδια.
Αυτό υποτίθεται (σύμφωνα με το – όχι πάντα ορθοφωνικώς – ακουσμένο κείμενο, όπως μεταφράζεται στους υπέρτιτλους) ότι σημαίνει πως αυτή η γλώσσα δεν είναι ατομικιστική-ατομοκεντρική, αλλά, αντιθέτως, υποδηλώνεται – εμμέσως πλην σαφώς – η κυριαρχία τού Συλλογικού Εγρηγορότος έναντι τού μεγεθυμένου ιδιωτικού συμφέροντος, που γεννά την απληστία, την αλαζονεία και όλα τα θανάσιμα αμαρτήματα (άμοιρος των οποίων όμως δεν φαίνεται να είναι ο διεθνής, ο παγκοσμίως γνωστός αυτός χορογράφος).
Το Μαρόκο αφ’ ετέρου, ως η πλέον ευρωκεντρική-δυτικότροπη από τις χώρες που έχουν ως επίσημη γλώσσα την αραβική, είναι κοντά στην τέως αραβοκρατούμενη Ανδαλουσία και στο αμάλγαμα δύο πολιτισμών που όταν συναντήθηκαν προέκυψαν θαύματα αρχιτεκτονικής, αριστουργήματα αισθητικής.
Η ανεικονικότητα (που προτάσσει η τρίτη από τις τωρινές μονοθεϊστικές θρησκείες) είναι ένα εμπόδιο αλλά και μια απελευθέρωση. Μας ξαναγυρίζει πίσω στα κβαντικά fractal, στη γεωμετρημένη δομή τού Σύμπαντος Κόσμου.
Αυτό επιχειρεί να κάνει και ο παγκοσμίως διάσημος χορογράφος, όμως το συνδυάζει με έναν αξιοθαύμαστο εμπορικό τρόπο με ζωντανή λαϊκή-λαϊκότροπη μουσική (που βασίζεται στην μακραίωνη παράδοση), τοπικές φορεσιές (ελευθέρως διασκευασμένες έτσι ώστε να ταιριάζουν στην μετανεωτερική συνθήκη) και χοροθεατρικές κινήσεις που έχουν αποδεσμευθεί προ πολλού από το ελληνορωμαϊκό-ευρωπαϊκό τους πρόσημο και κινούνται μέσα σε ένα αχαρτογράφητο χαώδες κβαντικό ενεργοπληροφοριακό πεδίο, όπως συνδιαμορφώνεται κάθε φορά ανάλογα με τις επιλογές και τις δράσεις μας.
Χαρακτηριστική η φράση «η ύλη που μετατρέπεται καθ’ ολοκληρίαν σε νοητική ενέργεια, σε νου» [αυτό συγκράτησα ως νόημα και είναι άκρως επίκαιρο, αφού εντάσσεται στις θεωρίες τής New Age εποχής, που διανύουμε εκόντες-άκοντες, παρακολουθώντας την εντροπία τού εμπόλεμου και φιλοπόλεμου συστήματος Γη να εκτινάσσεται στο ζενίθ].
Σύμφωνα με την μαθηματική θεωρία τού Χάους τα ανεξέλεγκτα συστήματα αυτοδιατάσσονται ανευρίσκοντας κάποια ιδιότυπη ισορροπία. Το ίδιο συμβαίνει και με τα πολιτιστικά φαινόμενα. Οι πολιτιστικές δράσεις παράγουν αναπόφευκτα αντιδράσεις, διαδράσεις, επιδράσεις. Οι πολιτιστικές παραγωγές συνδιαμορφώνουν την περίφημη «περιρρέουσα ατμόσφαιρα». Η ανάγκη τής Κριτικής Σκέψης τώρα είναι περισσότερο επιτακτική παρά ποτέ, δεδομένης τής ελεύθερης διάχυσης τής Πληροφορίας με ταχύτητες ασύλληπτες. Το ερώτημα όμως τής αέναης, αρχετυπικής θα έλεγα, αναζήτησης τής Αλήθειας (μέσα σε τόσα “fake news”) παραμένει αναπάντητο ολοένα και περισσότερο. Ένα υπερεθνικό, οικουμενικό desideratum τής επιστημονικής έρευνας είναι ακριβώς αυτή η συναισθηματική αποστασιοποίηση που προαπαιτείται για την διϋποκειμενική πρόσληψη ενός πολιτιστικού προϊόντος. Ικανή και αναγκαία συνθήκη είναι η ουδετερότητα, αφού η «αντικειμενικότητα» είναι ανέφικτη λόγω τής κβαντικής πολυπλοκότητας αυτού που λέγαμε κάποτε «πραγματικότητα» (θεωρώντας το κοινό, ένα και μοναδικό στοιχείο αναφοράς).
Εν κατακλείδι κι επισημειωματικά, δεν συγκρίνεται ο Sidi Larbi Cherkaoui με τον Μωρίς Μπεζάρ, με τη Μάρθα Γκράχαμ, με την Εύα Πάλμερ και με τον Άγγελο Σικελιανό… Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Τουλάχιστον όχι ακόμη. Αναμένεται – πέρα από τα βεγγαλικά διαφημιστικού τύπου – να αναζητήσει, να βρει, να αποκρυσταλλώσει ένα διακριτό ύφος και ήθος, να δημιουργήσει κάποιου είδους «σχολή», να έχει μαθητές κι όχι υπηκόους, όπως υπέφωσκε σε αυτή την ρωμαϊκού θριάμβου αναπαράσταση (που φαίνεται ακόμα και στις φωτογραφίες).
Η «ανάληψη» μέσα σε ένα φωτισμένο ξυλόγλυπτο κλουβί προς το τέλος δείχνει την καλλιτεχνική πρόθεση και το ατομοκεντρικό (ελαφρώς σοβινιστικό) όραμα ενός χορογράφου που βαραίνει το αισθητικό του αποτέλεσμα με παράτολμα μπολιασμένα ετερόκλητα υλικά. Εκείνο όμως που υπερείχε είναι τα διαδραστικού τύπου σχόλια απευθείας προς το κοινό (του στυλ «η ζωή είναι δύσκολη»). Σαφώς και μπορεί να παραχθεί Τέχνη από απλές κοινοτοπίες, όμως το μετανεωτερικό αξίωμα «όλα είναι τέχνη» δεν οδηγεί σε ανεπανάληπτες δημιουργίες κι ουδεμίαν σχέσιν έχει με την έννοια «Του Υψηλού (Ιδανικού)» που μελετά ο Λογγίνος.
Ζούμε σε μια ενδιαφέρουσα, προκλητική, μεταβατική, μεταιχμιακή εποχή. Ιχνηλατούμε μια καινούργια Αναγέννηση βασισμένη – ελπίζω και εύχομαι – στα ανθρωπιστικά ιδανικά τού Διαφωτισμού (οικολογικώς αναπροσαρμοσμένα). Έτσι, κάθε απόπειρα πολιτιστικής διπλωματίας δια της Τέχνης είναι ευπρόσδεκτη, ακόμα κι εάν δεν είναι ολοκληρωμένη. Ειδικά οι «εν εξελίξει» πολυπολιτισμικές καλλιτεχνικές παραγωγές αξίζουν διπλό και τριπλό το χειροκρότημά μας. Ούτως ή άλλως, το κοινό τού Μεγάρου Μουσικής Αθηνών στην πρεμιέρα τής Τρίτης 17 Μαρτίου 2026 ήταν υπερβολικά ενθουσιώδες, όσο κι αν μετά, στα «πηγαδάκια» οι κουβέντες άναψαν κι οι συζητήσεις πολλαπλασιάστηκαν.
Φεστιβάλ της Άνοιξης
Μια αναζήτηση συμφιλίωσης ανάμεσα σε ταυτότητες, πολιτισμούς και μνήμες.
Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο μιας ξεχωριστής διοργάνωσης με ανθρωπιστικό χαρακτήρα: σκοπός είναι η συνέχιση του έργου προσφοράς σύγχρονου ιατρικού εξοπλισμού στα κρατικά νοσοκομεία παίδων της Ελλάδας μέσω του Lifeline Hellas. Η τέχνη γίνεται έτσι όχημα αλληλεγγύης, συνδέοντας τη σκηνή με την κοινωνία, τον χορό με την ανάγκη.
Συμπαραγωγή Lifeline Hellas – Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Σε συνεργασία με τη Visionary Culture και την Delta Danse.
Συντελεστές:
Χορογραφία: Sidi Larbi Cherkaoui.
Σκηνικά: Amine Amharech.
Κοστούμια: Amine Bendriouich.
Φωτισμοί: Fabiana Piccioli.
Μουσική: Jasser Haj Youssef.
Βίντεο: Maxime Guislain.
Τραγουδούν: Fadia Tomb El-Hage, Mohammed El Arabi Serghini.
Ερμηνεύουν οι μουσικοί: βιόλα ντ’ αμόρε: Jasser Haj Youssef, πιάνο Rhodes: Gaël Cadoux, ούτι: Yasamin Shahhosseini, κρουστά: Gabriele Miracle Bragantini.
Με τους χορευτές του Ballet du Grand Théâtre de Genève + Eastman.
