Ο Δημήτρης Φίλιας γεννήθηκε το 1959 στην Αθήνα. Είναι πτυχιούχος του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (1981) και Διδάκτωρ Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1986). Από το 1989 έως σήμερα, δίδαξε στα Πανεπιστήμια Ιωαννίνων (1989-1993) και στη συνέχεια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1993-2000). Από το 2001, διδάσκει Λογοτεχνική Μετάφραση και Θέατρο στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου. Έχει μεγάλο και πολύπλευρο διδακτικό, ερευνητικό και μεταφραστικό έργο, (δύο μονογραφίες και δεκαέξι δημοσιευμένες μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων, κυρίως θεατρικών).
Ασχολείται ιδιαίτερα με τη μεθοδολογία στην έρευνα διευθύνοντας πολλές πτυχιακές, διπλωματικές εργασίες καθώς και διδακτορικές διατριβές (επόπτευσε 14 διατριβές) αλλά και μεταδιδακτορικές έρευνες. Είναι μέλος πολλών Εταιρειών, Σωματείων και Συλλόγων. Το 2018, του απονεμήθηκε ο τίτλος του «Ιππότη του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα» σε εφαρμογή της Υπουργικής απόφασης της 17 ης Ιουλίου 2018 του Γαλλικού Υπουργείου Παιδείας. Aπό το 2019 έως το 2024 υπήρξε μέλος της Επιτροπής για την κρίση και απονομή των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Υπουργείου Πολιτισμού.
Ιδιαίτερη τιμή και χαρά να συνομιλώ με έναν Ακαδημαϊκό Διδάσκαλο υψηλού ήθους κι αισθητικής. Υπηρετήσατε σχεδόν τέσσερις δεκαετίες στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο ως Καθηγητής Λογοτεχνικής Μετάφρασης. Σε λίγο θα αφυπηρετήσετε. Όμως δεν κινδυνεύετε να πλήξετε γιατί ήδη οι θεατρικές σας μεταφράσεις ανεβαίνουν, τυπώνονται, συμμετέχετε σε διεθνή φεστιβάλ… Είστε ικανοποιημένος από τους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές σας; Τι σας προσέφεραν και τι τους προσφέρατε;
Είμαι απόλυτα ικανοποιημένος γιατί, με ορισμένους από αυτούς, αναπτύχθηκε ανάμεσά μας μια προσωπική σχέση πνευματικής συμπόρευσης και αλληλοσυμπλήρωσης. Προσπάθησα να τους μεταλαμπαδεύσω γνώσεις, ευαισθησίες, προβληματισμούς, αγάπη για την έρευνα, αυτοί δε μου προσέφεραν ευκαιρία για άσκηση στην ταπεινοφροσύνη, γνώσεις και διαφορετικές επιστημονικές προσεγγίσεις.
Η Λογοτεχνική Μετάφραση πώς προέκυψε; Σε ποια ηλικία;
Η σπορά είχε επιτελεστεί από τα εφηβικά και πανεπιστημιακά χρόνια στη Ελλάδα μέσα από αναγνώσεις. Κάρπισε όμως κυρίως στην πενταετία 1981-1986 όταν, στη διάρκεια του μεταπτυχιακού κύκλου σπουδών και της εκπόνησης της διδακτορικής μου διατριβής στη Σορβόννη, συνειδητοποίησα ότι η Λογοτεχνική Μετάφραση είναι ο δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στους λαούς εγώ δε, ως μεταφραστής, καλούμουν να διαδραματίσω το δύσκολο αλλά γεμάτο προκλήσεις ρόλο του πολιτισμικού διαμεσολαβητή.
Η σκηνική πραγμάτωση των θεατρικών σας μεταφράσεων είναι μια περαιτέρω πρόκληση για εξέλιξη τής γραφής σας;
Ασφαλώς και είναι αφού κάθε θεατρική παράσταση μού αποκαλύπτει τα μυστικά του σκηνικού κώδικα, βοηθώντας με, στις επόμενες μεταφραστικές μου απόπειρες, να προσεγγίζω τον κειμενικό κώδικα με το βλέμμα στην πιθανή μελλοντική σκηνική του διάσταση.
Μετά από τόση εμπειρία «μάχης» με τις λέξεις στο πεδίο τής προφορικότητας, σκέφτεστε μήπως να γράψετε κάποιο δικό σας πρωτότυπο θεατρικό έργο; Ένα μυθιστόρημα; Απομνημονεύματα ίσως;
Ναι, θα ήθελα να μεταφέρω αναμνήσεις από τα χρόνια σπουδών μου στο Παρίσι (1981-1986). Έχω και μια «οφειλή» στη μνήμη του ιερέα πατέρα μου και νιώθω την ανάγκη κάτι να γράψω και για αυτόν, ίσως ένα θεατρικό μονόλογο στον οποίο θα μιλάει ο ίδιος. Ίσως όμως ο μονόλογος αυτός ενοχλήσει…
Σπουδάσατε στη Γαλλία αλλά επιλέξατε την Ελλάδα ως πεδίο επαγγελματικής αναγνώρισης και σταδιοδρομίας. Το έχετε μετανιώσει;
Όχι, δεν το έχω μετανιώσει αφού η Ελλάδα, με το Δημόσιο Πανεπιστήμιο, μου προσέφερε ελεύθερο βήμα διδασκαλίας, προσωπικής έρευνας και εποπτείας έρευνας, τομείς στους οποίους με προετοίμασε και η Γαλλία, κράτος για το οποίο αισθάνομαι θαυμασμό κι ευγνωμοσύνη.
Είστε άριστος οικογενειάρχης, παιδί ενός σοφού κληρικού, με ταλαντούχα αδέλφια; Πώς επηρέασε το έργο σας αυτή η περιρρέουσα ατμόσφαιρα;
Η πορεία μου επηρεάστηκε θετικότατα και άκρως δημιουργικά από την οικογένειά μου, τους υπέροχους και μορφωμένος γονείς μου που με στήριξαν σε όλη την πορεία μου μέχρι τη στιγμή που πέρασαν στην αιωνιότητα. Επίσης, από τα παιδικά μου χρόνια και ακόμα μέχρι σήμερα, η ανταλλαγή απόψεων και οι ενίοτε πνευματικές συμπορεύσεις με τα αδέλφια μου εμπλουτίζουν τον κόσμο μου και διευρύνουν τους ορίζοντές μου.
Τι έχετε να πείτε για την επίσης ακαδημαϊκή ερευνήτρια και διακεκριμένη συγγραφέα Λίτσα Δαμουλή; Είναι παράλληλοι δρόμοι ή τέμνονται;
Η Λίτσα υπήρξε πάντα φάρος πορείας στη ζωή μου. Συνοδοιπόρος στα εύκολα και στα δύσκολα. Εξαιρετική ερευνήτρια και πολύπλευρη δημιουργός με πολλές παράλληλες παραμέτρους στις πορείες μας, κατανόησε και στήριξε την πολυετή μου ενασχόληση με την επιστήμη.
Θα δεχόσασταν δημόσιες θέσεις και αξιώματα σε θεσμικά όργανα, όπως Διοικητικά Συμβούλια, γνωμοδοτικές επιτροπές, επιτροπές σοφών;
Θα ήθελα να είμαι μέλος μιας ομάδας που θα συνέβαλλε στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και θα προωθούσε το ελληνικό λογοτεχνικό βιβλίο στο εξωτερικό και κυρίως το θέατρο.
Τι ετοιμάζετε τώρα;
Ετοιμάζω ένα τόμο μεταφράσεών μου στα ελληνικά μελετών ξένων μεταφρασιολόγων και ολοκληρώνω τη μετάφραση στα γαλλικά δυο μονολόγων του Κωνσταντίνου Μπούρα, την «Ανδρομέδα» και την «Ανδρομάχη» τα οποία ελπίζω να εκδοθούν μέσα στο 2026.
Πώς στηρίζετε την Γαλλοφωνία στην Ελλάδα;
Με την ακαδημαϊκή μου διδασκαλία και τη διεύθυνση έρευνας που εστιάζονται σε μεγάλο βαθμό, στο χώρο της Γαλλοφωνίας, καθώς και με μεταφράσεις έργων Γάλλων και γαλλόφωνων συγγραφέων, κυρίως θεατρικών συγγραφέων.
Τι άλλο θα θέλατε να μας πείτε;
Θα ήθελα να εκφράσω την ευχή να στηριχθεί ο δημόσιος χαρακτήρας του Πανεπιστημίου μας και να υπάρξει επιστροφή στο ενδιαφέρον στις Ανθρωπιστικές Σπουδές. Σε προσωπικό επίπεδο, θα επιθυμούσα να γίνει πραγματικότητα το όνειρό μου σκηνικής διδασκαλίας της «Πριγκίπισσας της Ήλιδας» του Μολιέρου που έχω μεταφράσει και εξέδωσε από τον εκδοτικό της οίκο «Λιοτρίβι» η αριστούχος διδάκτωρ μου και μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου, Πάνυ Σαράφη.
