Γράφει ο Δημήτριος Βουδούρης *
Πριν από λίγες ημέρες μια κυρία 63 ετών, σε εξαιρετική φυσική κατάσταση και με μακρά σχέση με την άσκηση, μου μετέφερε μια συμβουλή που είχε λάβει. Η προτροπή της γυμνάστριάς της ήταν απλή: να μην τρώει τίποτα πριν από την πρωινή της προπόνηση HIIT, ώστε να «καίει περισσότερο λίπος». Είναι μια σύσταση που ακούγεται συχνά τα τελευταία χρόνια. Και δεν είναι τυχαίο. Στηρίζεται σε μια μεταβολική παρατήρηση: όταν προπονείσαι νηστικός, τα επίπεδα ινσουλίνης είναι χαμηλά και το σώμα χρησιμοποιεί αναλογικά μεγαλύτερο ποσοστό λίπους ως καύσιμο.
Μέχρι εδώ, η φυσιολογία ~έως ένα βαθμό~ πράγματι το επιβεβαιώνει.
Το πρόβλημα όμως αρχίζει στο επόμενο βήμα, εκεί όπου αυτή η παρατήρηση μετατρέπεται σε τελικό συμπέρασμα για όλους. Γιατί το ότι το σώμα χρησιμοποιεί περισσότερο λίπος κατά τη διάρκεια της προπόνησης δεν σημαίνει ότι τελικά θα χάσεις περισσότερο λίπος στο σώμα σου. Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις στον χώρο της άσκησης. Η απώλεια λίπους δεν καθορίζεται από το ποιο καύσιμο χρησιμοποιεί το σώμα εκείνη τη στιγμή στο γυμναστήριο. Καθορίζεται από το συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο της ημέρας και των ημερών που ακολουθούν. Με απλά λόγια, από το πόση ενέργεια δαπανά συνολικά ο οργανισμός σε σχέση με αυτήν που προσλαμβάνει.
Ας το δούμε με ένα απλό παράδειγμα.
Ένας άνθρωπος που προπονείται νηστικός μπορεί πράγματι να χρησιμοποιεί μεγαλύτερο ποσοστό λίπους κατά τη διάρκεια της προπόνησης. Όμως ένας άλλος που έχει καταναλώσει ένα μικρό γεύμα πριν την άσκηση είναι συχνά σε θέση να προπονηθεί με μεγαλύτερη ένταση, να διατηρήσει υψηλότερη απόδοση και τελικά να καταναλώσει περισσότερη ενέργεια συνολικά αλλά το πιο σπουδαίο: να προπονηθεί πραγματικά αποδοτικά!
Η προπόνηση δεν είναι απλώς μια στιγμή καύσης θερμίδων. Είναι ένα ερέθισμα που επηρεάζει τον οργανισμό για ώρες μετά. Η ένταση, η διάρκεια, η μυϊκή ενεργοποίηση και η αποκατάσταση που ακολουθεί έχουν τεράστια σημασία για το τελικό αποτέλεσμα. Το οποίο, ασφαλώς, είναι πολύ πιο σύνθετο από το να καις απλά θερμίδες…
Με άλλα λόγια, το σώμα δεν λειτουργεί σαν ένας απλός καυστήρας που καίει μόνο μέσα στο μισάωρο της προπόνησης. Η μεγαλύτερη σύγχυση προκύπτει επειδή πολλοί άνθρωποι μπερδεύουν δύο διαφορετικές έννοιες: την οξείδωση λίπους και την απώλεια λίπους. Η πρώτη αφορά το καύσιμο που χρησιμοποιεί ο οργανισμός εκείνη τη στιγμή. Η δεύτερη αφορά το συνολικό αποτέλεσμα που προκύπτει μέσα στον χρόνο. Και τα δύο δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το σώμα είναι ένα δυναμικό σύστημα. Μπορεί σε μια προπόνηση να χρησιμοποιήσει περισσότερο λίπος ως καύσιμο, αλλά αργότερα μέσα στην ημέρα να αντισταθμίσει την ενεργειακή ισορροπία. Αντίστροφα, μια πιο έντονη προπόνηση μπορεί να χρησιμοποιήσει περισσότερο γλυκογόνο εκείνη τη στιγμή, αλλά να δημιουργήσει μεγαλύτερη συνολική ενεργειακή δαπάνη στο τέλος της ημέρας.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν αφορά ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Σε μια γυναίκα 60 ή 65 ετών το ζητούμενο δεν είναι να «καίει όσο περισσότερο λίπος γίνεται» μέσα σε μια προπόνηση. Το ζητούμενο είναι να διατηρήσει τη μυϊκή της μάζα, να προστατεύσει το μυοσκελετικό της σύστημα, να διατηρήσει καλή αποκατάσταση και να μπορεί να προπονείται με συνέπεια για πολλά χρόνια. Η μυϊκή μάζα είναι, μάλλον, ο πιο σημαντικός παράγοντας υγείας σε αυτή τη φάση της ζωής. Η διατήρησή της συνδέεται με καλύτερο μεταβολισμό, καλύτερη ισορροπία, μεγαλύτερη λειτουργικότητα και χαμηλότερο κίνδυνο τραυματισμών.
Σε αυτό το πλαίσιο, ένα μικρό σνακ πριν την προπόνηση, κάτι απλό όπως ένα φρούτο με λίγους ξηρούς καρπούς και λίγο γιαούρτι για παράδειγμα, μπορεί να επιτρέψει καλύτερη απόδοση και καλύτερη ποιότητα προπόνησης. Και τελικά, καλύτερη προσαρμογή του οργανισμού. Η άσκηση δεν είναι μαθηματική εξίσωση καύσης θερμίδων. Είναι μια σύνθετη διαδικασία προσαρμογής του σώματος. Η ένταση, η συνέπεια, η αποκατάσταση και η ποιότητα του ερεθίσματος παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από τις μικρές μεταβολικές λεπτομέρειες που συχνά υπερτονίζονται.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «τι καίω στην προπόνηση». Το πραγματικό ερώτημα είναι «τι αποτέλεσμα δημιουργώ στο σώμα μου μέσα στον χρόνο». Και εκεί βρίσκεται η ουσία. Γιατί στο τέλος της ημέρας, το σώμα δεν αλλάζει μέσα σε ένα session άσκησης. Αλλάζει μέσα από τη συνέπεια, την υπομονή και την κατανόηση του τρόπου που πραγματικά λειτουργεί. Και αυτή είναι μια αλήθεια που αξίζει να θυμόμαστε, ειδικά σε μια εποχή που οι απλές εξηγήσεις συχνά κρύβουν μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.
* ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒSc, HND, PhDc
O Βουδούρης Δημήτρης γεννήθηκε το Δεκέμβριο του 1972 στην Αθήνα. Πραγματοποιώντας την επιθυμία του, κατόπιν Πανελλήνιων Εισαγωγικών εξετάσεων το 1991 εισήχθη στο Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών απ΄όπου και αποφοίτησε με την ειδικότητα της Ειδικής Φυσικής Αγωγής. Από τα φοιτητικά του, κιόλας, χρόνια μπήκε στην αγορά του Fitness εργαζόμενος σε μεγάλα γυμναστήρια της Αθήνας ως Fitness instructor ενώ περιοδικά εμφανιζόταν σε τηλεοπτικές εκπομπές με σχετική θεματολογία.
Από το 2000 κι έπειτα ασχολήθηκε με την προσωπική εκγύμναση ανθρώπων με σκοπό την βελτίωση της λειτουργικότητάς των ασκούμενων και την βελτίωση της φυσικής τους κατάστασης. Η δίψα του για νέα γνώση και βελτίωση των επαγγελματικών του δεξιοτήτων τον οδήγησε σε ένα νέο κύκλο σπουδών, 2ετούς διάρκειας, στο Αττικό κολέγιο στην επιστήμη της Διατροφής. Έπειτα από 2 χρόνια σπουδών απέκτησε το HND in Dietetics από το Cambridge Regional College (2013) και ένα χρόνο μετά εκπαιδεύτηκε πάνω στις Διατροφικές Διαταραχές και την Παχυσαρκία μέσω του προγράμματος του National Centre of Eating Disorders στη Μεγάλη Βρετανία (2014), αποκτώντας 6 μήνες μετά τον σχετικό τίτλο.
Το 2018 εισήχθη ως Μεταπτυχιακός φοιτητής στην Ιατρική Σχολή Αθηνών στο πρόγραμμα της Μοριακής και Εφαρμοσμένης Φυσιολογίας απ’ όπου και αποφοίτησε με «Άριστα» (9,7) τον Οκτώβρη του 2020. Από τον Μάη του 2023 συνεχίζει τις σπουδές του ως Διδακτορικός Φοιτητής στην Ιατρική Σχολή Αθηνών με το ερευνητικό του ενδιαφέρον να εστιάζει στην γυναικεία εμμηνόπαυση, την παχυσαρκία και το Healthy Ageing.
Είναι εκπαιδευτής στο Κέντρο Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών και συνεχίζει, ακούραστα να γυμνάζει ως προσωπικός trainer στο γυμναστήριό του στο Νέο Ηράκλειο κόσμο και να τους εκπαιδεύει ταυτόχρονα σε ένα φροντιστικό μοντέλο σκέψης.
Eπικοινωνία: voudoudi@med.uoa.gr , Επικοινωνήστε μαζί μου – Βουδούρης Δημήτριος (healthex.gr), Facebook
