Η ανάφλεξη ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Είναι το αποτέλεσμα μιας αντιπαράθεσης δεκαετιών που συνδυάζει πυρηνικά, γεωπολιτική επιρροή, ενεργειακούς δρόμους και βαθιά ιδεολογική σύγκρουση. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι συνέβη τώρα», αλλά γιατί η ένταση έφτασε σε ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση.
1. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
Ο βασικός πυρήνας της σύγκρουσης παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι το Ιράν βρίσκεται επικίνδυνα κοντά στην απόκτηση πυρηνικής ικανότητας. Η Τεχεράνη επιμένει ότι το πρόγραμμά της είναι ειρηνικό.
Οι διαπραγματεύσεις για περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου βρέθηκαν σε οριακό σημείο. Παρά τις αναφορές για πρόοδο μέσω διαμεσολάβησης του Ομάν, η Ουάσινγκτον θεώρησε ότι η απειλή είναι άμεση και αποφάσισε στρατιωτική δράση.
2. Η στρατηγική του Ισραήλ
Για το Ισραήλ, το Ιράν αποτελεί υπαρξιακή απειλή. Η ρητορική της Τεχεράνης απέναντι στο ισραηλινό κράτος, η ενίσχυση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και άλλων φιλοϊρανικών οργανώσεων στη Συρία και στη Γάζα, δημιουργούν ένα πλέγμα πίεσης γύρω από τα σύνορά του.
Η ισραηλινή ηγεσία θεωρεί ότι αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, θα αλλάξει ριζικά η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.
3. Η περιφερειακή επιρροή του Ιράν
Το Ιράν δεν δρα μόνο εντός των συνόρων του. Έχει επιρροή στο Ιράκ, στη Συρία, στον Λίβανο, στην Υεμένη. Υποστηρίζει ένοπλες οργανώσεις που λειτουργούν ως «προέκταση» της στρατηγικής του.
Οι ΗΠΑ βλέπουν αυτή την επιρροή ως απειλή για τα συμφέροντά τους και για τη σταθερότητα των συμμάχων τους στον Κόλπο. Οι πρόσφατες επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στο Κατάρ, στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν ενίσχυσαν το επιχείρημα περί «άμεσης απειλής».
4. Τα Στενά του Ορμούζ και η ενέργεια
Το Στενό του Ορμούζ είναι μια από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από εκεί.
Οποιαδήποτε απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας προκαλεί διεθνή αναταραχή. Οι επιθέσεις σε πλοία και οι παρεμβολές στα συστήματα πλοήγησης έχουν ανεβάσει τον γεωοικονομικό κίνδυνο στα ύψη.
5. Εσωτερικοί πολιτικοί υπολογισμοί
Κάθε σύγκρουση έχει και εσωτερική διάσταση.
Για την Ουάσινγκτον, η σκληρή στάση απέναντι στο Ιράν συνδέεται με το αφήγημα ασφάλειας και αποτροπής.
Για το Ισραήλ, η στρατιωτική κινητοποίηση λειτουργεί και ως μήνυμα ισχύος στο εσωτερικό.
Για το Ιράν, η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ ενισχύει τη συσπείρωση γύρω από το καθεστώς.
6. Μια σύγκρουση που ωρίμαζε χρόνια
Η αντιπαλότητα ΗΠΑ – Ιράν ξεκινά από το 1979 και την Ισλαμική Επανάσταση. Από τότε, κυρώσεις, σκιώδεις επιχειρήσεις, κυβερνοεπιθέσεις, δολοφονίες αξιωματούχων και «πόλεμος δια αντιπροσώπων» συντηρούσαν μια διαρκή ένταση.
Η σημερινή κλιμάκωση μοιάζει με τη στιγμή που η συσσωρευμένη πίεση έσπασε το φράγμα.
