Η παραπληροφόρηση γύρω από θέματα υγείας μπορεί να κορυφώθηκε κατά την περίοδο της πανδημίας, ωστόσο οι επιπτώσεις της παραμένουν εμφανείς και σήμερα. Δεν πρόκειται για ένα επιφανειακό φαινόμενο, αλλά για έναν παράγοντα που επηρεάζει ουσιαστικά τις επιλογές των πολιτών, από τη στάση απέναντι στα εμβόλια μέχρι τις καθημερινές διατροφικές και προληπτικές συνήθειες. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας ελληνικής μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Healthcare και διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στην ευαισθησία των πολιτών στην online παραπληροφόρηση και στις συμπεριφορές υγείας τους.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τη συμμετοχή του Αναπληρωτή Καθηγητή Πέτρου Γαλάνη, του Επίκουρου Καθηγητή Ιωάννη Μωύσογλου, της υποψήφιας Διδάκτορος Αγλαΐας Κατσιρούμπα και της Ολυμπίας Κωνσταντακοπούλου. Οι ερευνητές επιχείρησαν να αποτυπώσουν κατά πόσο η έκθεση και η ευαλωτότητα σε παραπλανητικές πληροφορίες επηρεάζουν πρακτικές και στάσεις που σχετίζονται με την υγεία.
Παραπληροφόρηση και εμβόλια: Τι εξέτασε η μελέτη
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε 402 άτομα ηλικίας 18 έως 65 ετών στην Ελλάδα, μέσω διαδικτυακού ερωτηματολογίου. Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν ως προς το πόσο εύκολα επηρεάζονται από παραπλανητικές ή ψευδείς πληροφορίες υγείας στο διαδίκτυο, ποιες είναι οι καθημερινές τους συμπεριφορές που σχετίζονται με την υγεία, όπως η διατροφή, η πρόληψη και η διαχείριση άγχους, καθώς και ποια είναι η στάση τους απέναντι στα εμβόλια και ο βαθμός διστακτικότητας που ενδεχομένως εκφράζουν.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν μια σαφή συσχέτιση. Όσο μεγαλύτερη ήταν η ευαισθησία ενός ατόμου στην παραπληροφόρηση, τόσο αυξάνονταν οι πιθανότητες να υιοθετεί λιγότερο υγιεινές συμπεριφορές. Άτομα που δυσκολεύονταν να διακρίνουν την αξιόπιστη επιστημονική πληροφορία από την παραπλανητική, εμφάνιζαν χαμηλότερη ποιότητα διατροφικών επιλογών, ελλιπή πρόληψη και δυσκολίες στη διαχείριση άγχους και αρνητικών συναισθημάτων.
Παραπληροφόρηση και εμβόλια: Η διστακτικότητα ως ζήτημα δημόσιας υγείας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση που καταγράφηκε ανάμεσα στην παραπληροφόρηση και στη διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια. Τα άτομα που ήταν πιο επιρρεπή σε παραπλανητικές πληροφορίες εμφάνιζαν αυξημένα επίπεδα αμφιβολίας ως προς την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των εμβολίων, αλλά και ως προς την αντίληψη κινδύνου.
Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η παραπληροφόρηση δεν αποτελεί απλώς ατομικό πρόβλημα, αλλά πρόκληση δημόσιας υγείας με μετρήσιμες συνέπειες. Σε ένα περιβάλλον όπου τα social media αποτελούν βασική πηγή ενημέρωσης, η διάκριση μεταξύ αξιόπιστης επιστημονικής πληροφορίας και ψευδών ειδήσεων καθίσταται ολοένα και δυσκολότερη.
Παράλληλα, οι ερευνητές επισημαίνουν τους περιορισμούς της μελέτης. Πρόκειται για διατομεακή έρευνα, γεγονός που δεν επιτρέπει την απόδειξη σχέσης αιτίου και αποτελέσματος. Επιπλέον, τα δεδομένα βασίστηκαν σε αυτοαναφορές και το δείγμα δεν ήταν πλήρως αντιπροσωπευτικό του γενικού πληθυσμού.
Ωστόσο, τα ευρήματα ενισχύουν τη συζήτηση γύρω από την ανάγκη ενίσχυσης της υγειονομικής παιδείας και της κριτικής αξιολόγησης των πληροφοριών που διακινούνται στο διαδίκτυο.
