Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
του Ανδρέα Κωνσταντάτου
Η έκφραση “ομηρικοί καυγάδες” προέρχεται από τις επικές συγκρούσεις μεταξύ των ηρώων του Ομήρου στα έπη του, που περιγράφονται με μεγαλειώδη τρόπο, γεμάτο ένταση και πάθος.
Στα “καθ ημάς” περιγράφουμε τους μεταξύ μας καυγάδες αλλά και τις αντιπαραθέσεις μας, όπως αυτή που προέκυψε εσχάτως για το ποιά είναι η Ομηρική Ιθάκη. Είναι η Ιθάκη που γνωρίζουμε ή ταυτίζεται με την Κεφαλονιά και την περιοχή των Πρόννων, καθώς στα Τζαννάτα ανακαλύφθηκε ένας μεγάλος θολωτός μυκηναϊκός τάφος;
Οι μελετητές τους έπους της Οδύσσειας καυγαδίζουν αιώνες για όλα τα μεγάλα ερωτήματα. Όπως για παράδειγμα αν είναι ιστορικό ή μυθικό πρόσωπο, ο διεκδικούμενος από πολλούς Οδυσσέας;
Οι σύγχρονοι μελετητές πιθανολογούν ότι ο Οδυσσέας είναι περισσότερο ένας λογοτεχνικός ήρωας της επικής ποίησης του Ομήρου, ένας χαρακτήρας που ενσωματώνει στοιχεία πραγματικών ηγεμόνων των Μυκηνών της ύστερης εποχής του Χαλκού (περ. 1600–1100 π.Χ.), παρά ένα ιστορικό πρόσωπο.
Αντίθετα, για τον αρχαίο κόσμο, ο Οδυσσέας ήταν ιστορικός ήρωας με μυθικές διαστάσεις, όχι φανταστικός χαρακτήρας. Σε αυτό συνηγορεί το γεγονός ότι η Τροία, οι Μυκήνες, η Ιθάκη, η Πύλος και ο κόσμος που περιγράφεται στα έπη έχουν ισχυρό αρχαιολογικό υπόβαθρο, κάτι που δείχνει ότι “πατούν” σε πραγματικές γεωγραφικές και κοινωνικές συνθήκες παρ ότι γράφτηκαν σχεδόν τέσσερις αιώνες μετά.
Η “ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΕΔΩ
Ας αφήσουμε όμως τους επιστήμονες στο … αιώνιο έργο τους να βρουν την αλήθεια και ας στραφούμε στο βαθύτερο νόημα του έπους και στην επίδρασή του ανά τους αιώνες στον ελληνισμό και σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, για να κατανοήσουμε την πραγματική κληρονομιά που άφησε σε μας τους Θιακούς και τους Κεφαλονίτες ο Όμηρος.
Στην παγκόσμια λογοτεχνία, ο Οδυσσέας λειτουργεί ως αρχετυπικός ήρωας , ο πολυμήχανος, ο ταξιδευτής, ο άνθρωπος που επιβιώνει με το μυαλό και όχι μόνο με τη δύναμη.
Για τους αρχαίους ήταν «αληθινός» επειδή εξηγούσε τον άνθρωπο και τον κόσμο, εμείς σήμερα αναζητούμε το νόημα του έπους.
Αυτό το νόημα πρέπει να αξιοποιήσουμε προς όφελος και των δύο νησιών μας μέσα από ένα κοινό μήνυμα Ιθάκης και Κεφαλονιάς: «Η Οδύσσεια ζει εδώ»
Η …ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΜΑΣ
Αν μετακινήσουμε τη συζήτηση από την άγονη διεκδίκηση στη δημιουργία, από το «ποιός έχει δίκιο» στο «τι μπορούμε να προσφέρουμε στον κόσμο», από τη διαμάχη στο όραμα, έχουμε πολλά να μάθουμε και ακόμη περισσότερα να κερδίσουμε.
Ο Όμηρος άφησε μια τεράστια κληρονομιά στον τόπο μας, με ένα μοναδικό παγκόσμιο αφήγημα, την Οδύσσεια, που μας αγγίζει γεωγραφικά και μυθολογικά, είτε το θέλουμε είτε όχι. Άλλωστε και στα δύο νησιά έχουν καταγραφεί ευρήματα ύπαρξης ισχυρών μυκηναϊκών κέντρων εκείνης της εποχής .
Ας μείνουμε λοιπόν στην ουσία του έπους, στις ιδέες και στις παγκόσμιες αξίες που απορρέουν από την Οδύσσεια και διαπερνούν όλες τις κοινωνίες του δυτικού κόσμου και στη μορφή του Οδυσσέα ως σύμβολο νου και ευφυΐας – όχι ωμής δύναμης – ως πρότυπο αντοχής, ως εικόνα του ανθρώπου που παλεύει ανάμεσα στη μοίρα και την ελευθερία του.
Κι ας στρέψουμε εκει το ενδιαφέρον μας. Πως δηλαδή θα αξιοποιήσουμε εμείς οι “κληρονόμοι” – λόγω εντοπιότητας- την κληρονομιά του θεϊκού Ομήρου, πως θα μιλήσουμε μαζί όχι μόνο για την επίδραση στον τουρισμό, αλλά για ταυτότητα, ανάπτυξη και διεθνές brand. Έχουμε το συγκριτικό πλεονέκτημα.
Ποιος, αλήθεια, μπορεί να νιώσει καλύτερα και εντονότερα τον Οδυσσέα, την περιπλάνηση και το νόστο του ομηρικού έπους, από έναν Κεφαλονίτη ή έναν Θιακό που φεύγει από τον τόπο του για έναν καλύτερο κόσμο, περιπλανιέται σε ξένες χώρες και απέραντες θάλασσες, προσπαθώντας να επιβιώσει, δείχνοντας ανεξάντλητες αντοχές στις δυσκολίες, αλλά πάντα έχοντας στην καρδιά και στο μυαλό του την επιστροφή στο σπίτι;
ΕΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΜΗΝΥΜΑ 3000 ΕΤΩΝ
Είναι καιρός να δούμε τα πράγματα διαφορετικά και να κάνουμε ένα μεγάλο βήμα μπροστά.
Να μην αντιμετωπίσουμε την Οδύσσεια ως χώρο τοπικιστικής διαμάχης ή ως φθηνή τουριστική διαφήμιση, αλλά ως αξιακό αφήγημα που μπορεί να ενισχύσει το branding των νησιών μας, να τους δώσει διεθνή πολιτιστική φωνή και να τα καταστήσει σύμβολα της εφευρετικότητας του νου, της ανθεκτικότητας του ανθρώπου, της επιβίωσης και του «νόστου».
Είναι μια πρόταση, μπορεί κάποιος να τη χαρακτηρίσει αφελή ή ουτοπική. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να πει ότι δεν έχει σχέση με τα νησιά μας.
Μια καλή αρχή θα ήταν η δημιουργία ενός Κέντρου Ιδεών ή Ερευνών για το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η κληρονομιά που μας άφησε ο Όμηρος. Μια ομάδα που θα αναλάβει με πάθος να «σκάψει» βαθιά, για να βρει αυτό που οι σύγχρονοι άνθρωποι και ταξιδευτές αναζητούν πέρα από μια καλή παραλία και ένα καλό φαγητό.
Ίσως μία από τις παλαιότερες αλλά ομορφότερες ιστορίες που ειπώθηκαν ποτέ στον κόσμο, να μπορέσει να σώσει την τιμή και την υπόληψη του τόπου μας.
Η Οδύσσεια δείχνει ότι ο πολιτισμός δεν χτίζεται μόνο με δύναμη, αλλά με σκέψη, σχέδιο, αντοχές, μνήμη και πίστη στο στόχο.
Ας ακολουθήσουμε αυτό το μήνυμα, ηλικίας τριών χιλιάδων ετών, μήπως βρούμε σήμερα κάποιες αξίες και κάποιους άλλους δρόμους επιβίωσης και παγκόσμιας ανάδειξης των νησιών μας, μήπως βρούμε κι εμείς τη νέα «Ιθάκη» μας.
