Πέθανε σήμερα, σε ηλικία 92 ετών, η Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη, πρώην Πρόεδρος της Βουλή των Ελλήνων και πρώτη γυναίκα που ανέλαβε το ανώτατο κοινοβουλευτικό αξίωμα στη χώρα. Υπήρξε επίσης η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος της Ακαδημία Αθηνών και Ομότιμη Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών.
Η διαδρομή της συνδύασε τρεις κόσμους που σπάνια συναντώνται με τέτοια ένταση στο ίδιο πρόσωπο: την επιστήμη, την πολιτική και τους θεσμούς.
1. Ρίζες και Παιδεία
Γεννήθηκε στην Αθήνα, κόρη του Ναυάρχου Ευαγγέλου Ψαρούδα και σύζυγος του ιστορικού της φιλοσοφίας Λίνου Γ. Μπενάκη.
Φοίτησε στο Αμερικανικό Κολλέγιο Θηλέων Ελληνικού και στη συνέχεια στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, απ’ όπου έλαβε το πτυχίο της το 1957.
Οι μεταπτυχιακές της σπουδές τη μετέφεραν στη Γερμανία, στα Πανεπιστήμια Βόννης και Κολωνίας. Το 1961 αναγορεύθηκε διδάκτωρ Ποινικού Δικαίου από το Πανεπιστήμιο της Βόννης. Εργάστηκε επί σειρά ετών στο Ινστιτούτο Max-Planck Διεθνούς και Αλλοδαπού Ποινικού Δικαίου στο Φράιμπουργκ, όπου ανέπτυξε σημαντικό ερευνητικό έργο.
Η επιστημονική της πορεία υπήρξε σταθερή και ανοδική. Διήλθε όλα τα στάδια της πανεπιστημιακής ιεραρχίας στη Νομική Σχολή Αθηνών από το 1962 έως το 2001, διδάσκοντας Ποινικό Δίκαιο και Ποινική Δικονομία και καθοδηγώντας γενιές νέων νομικών.
2. Η είσοδος στην πολιτική και τα υπουργικά χαρτοφυλάκια
Το 1981 εισήλθε στην πολιτική ως βουλευτής Επικρατείας της Νέα Δημοκρατία. Για 28 χρόνια εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής Α΄ Αθηνών έως το 2009.
Κατά τη διάρκεια της πολιτικής της διαδρομής διετέλεσε:
-
Αναπληρώτρια Υπουργός Παιδείας (1989)
-
Υπουργός Πολιτισμού (1990–1992)
-
Υπουργός Δικαιοσύνης (1992–1993)
-
Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων (2004–2007)
Συμμετείχε ενεργά στις αναθεωρήσεις του Συντάγματος και εκπροσώπησε το Ελληνικό Κοινοβούλιο στη διαδικασία σύνταξης του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Ως Πρόεδρος της Βουλής ενίσχυσε την κοινοβουλευτική διπλωματία με επίσημες επισκέψεις σε κοινοβούλια της Ευρώπης, της Ασίας, της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη διασύνδεση με τον απόδημο Ελληνισμό.
3. Δύο ιστορικά ορόσημα
Το 2004 εξελέγη η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Ήταν μια στιγμή που ξεπέρασε το προσωπικό της επίτευγμα και καταγράφηκε ως θεσμική τομή.
Το δεύτερο μεγάλο ορόσημο ήρθε το 2010, όταν εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα Ποινικού Δικαίου. Το 2020 ανέλαβε την προεδρία της, becoming η πρώτη και μοναδική γυναίκα Πρόεδρος του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας από την ίδρυσή του το 1926.
4. Επιστημονικό και επαγγελματικό έργο
Από το 1976 διηύθυνε το περιοδικό «Ποινικά Χρονικά», ένα από τα παλαιότερα και εγκυρότερα νομικά περιοδικά στην Ελλάδα.
Υπήρξε δικηγόρος Αθηνών σε ποινικές υποθέσεις από το 1962 έως το 2008 και συγγραφέας πολυάριθμων βιβλίων και μελετών Ποινικού Δικαίου και Ποινικής Δικονομίας.
Μιλούσε και έγραφε γερμανικά, αγγλικά και γαλλικά, διατηρώντας διαρκή σύνδεση με τη διεθνή νομική επιστημονική κοινότητα.
5. Οι τιμητικές αναφορές και ο δημόσιος λόγος
Σε πρόσφατη τιμητική εκδήλωση στην Παλαιά Βουλή, ο νυν Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης χαρακτήρισε την πορεία της «σύμβολο ισότητας και ανατροπής στερεοτύπων», επισημαίνοντας ότι άφησε αποτύπωμα που υπερέβη κομματικές γραμμές.
Στην ίδια εκδήλωση παρέστησαν προσωπικότητες από όλο το πολιτικό φάσμα, μεταξύ αυτών ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής και ο Αντώνης Σαμαράς, γεγονός που υπογράμμισε τον ενωτικό χαρακτήρα της παρουσίας της στη δημόσια ζωή.
Μια πορεία που άφησε θεσμικό αποτύπωμα
Η Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη δεν υπήρξε μόνο η «πρώτη γυναίκα» σε δύο κορυφαία αξιώματα. Υπήρξε μια μορφή που κινήθηκε με συνέπεια ανάμεσα στην αυστηρότητα της νομικής σκέψης και στη δημόσια ευθύνη.
Η απουσία της κλείνει ένα κεφάλαιο της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, αφήνοντας πίσω της ένα θεσμικό και επιστημονικό αποτύπωμα που θα συνεχίσει να συζητείται για χρόνια.
