Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
της Κωνσταντίνας Δ. Καρακώστα
Επίκουρης Καθηγήτριας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
Η πρώτη οργή με καταστροφικές συνέπειες που έχει καταγραφεί στην Ιστορία είναι αυτή του Αχιλλέα. Παρόλο που στην Ιλιάδα ο Αχιλλέας παρουσιάζεται ως ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος του ηρωϊκού ήθους και της αρετής, ο πιο γενναίος πολεμιστής, εκείνος που διέθετε τα υψηλότερα και ευγενέστερα ψυχικά χαρίσματα απ’ όλους τους ήρωες του Ομήρου, η οργή του κατέληξε σε βάρος του ιδίου και του στρατεύματός του. Η μήνις του και συνακόλουθα η αναγνώριση της ηθικής ευθύνης και η αποδοχή εκ μέρους του ότι διέπραξε ένα σημαντικό λάθος πολιτικής και ηθικής κρίσης με καταστροφικά αποτελέσματα αποτέλεσε για τον Όμηρο τον ακρογωνιαίο θεματικό λίθο για την Ιλιάδα.
Στην ελληνική πραγματικότητα των τελευταίων χρόνων το ζήτημα της ηθικής ευθύνης του κυβερνήτη απασχόλησε σταθερά την κοινή γνώμη μετά το δυστύχημα των Τεμπών. Πέρυσι, τέτοιες μέρες, ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας οργισμένο και αγανακτισμένο διαδήλωνε με αρχηγό του την Μαρία Καρυστιανού. Στο πρόσωπό της λίγοι ήταν εκείνοι που τολμούσαν να πουν ότι έβλεπαν κάτι πέρα από το πένθος της. Το ηθικό πλεονέκτημα είχε βρει πλέον άλλον εκφραστή. Μια αγνή μητέρα που μαχόταν να ξεσκεπάσει το «έγκλημα των Τεμπών». Η Καρυστιανού και οι οπαδοί της έριξαν την πέτρα του αναθέματος στον Κυριάκο Μητσοτάκη και ξεσηκώθηκαν ζητώντας δικαιοσύνη και πτώση της κυβέρνησης.
Το ηρωικό αφήγημα ήταν έτοιμο. Η Καρυστιανού σήκωνε τη σημαία μιας νέας Ελλάδας μακριά από το εγκληματικό σύστημα, τον Μητσοτάκη και την εκλεγμένη κυβέρνησή του. Δυστυχώς, όμως, για τους πιστεύσαντες στις ευαγγελικές προφητείες, η πραγματικότητα απέδειξε έναν μόλις χρόνο μετά ότι η σκευοφύλακας της ηθικής δεν εμφορούνταν τελικά από τις οικουμενικές αξίες που τόσο σθεναρά διαφήμιζε. Εκείνο, ωστόσο, που καθιστά εξαιρετικά λυπηρή την όλη κατάσταση είναι η εμμονική προσήλωση κάποιων ότι εξακολουθούν να είναι επαναστάτες και να μάχονται για την ελπίδα κόντρα στην ανάλγητη κυβέρνηση. Απ’ ό,τι φαίνεται, δεν προβλέπεται ούτε η ανάληψη της ευθύνης ούτε η αποδοχή του σφάλματος και της εξαπάτησης. Από την άλλη, για όλους εμάς, που δεχόμασταν να μας κατηγορούν ότι υπερασπιζόμαστε τους δολοφόνους, η εξέλιξη αυτή δεν προκαλεί καμία εντύπωση. Μόλις πριν από λίγα χρόνια η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα είχε αποδείξει περίτρανα ότι τέτοιες συμπεριφορές, κυριαρχημένες καθώς είναι από το συναίσθημα, βρίσκονται πέρα από τη λογική και οι κήνσορές τους οδηγούν ακόμη και στην καταστροφή.
Βέβαια, την αλήθεια αυτή μας τη δίδαξε ο Όμηρος εκατοντάδες χρόνια πριν. Η σύγκρουση του Αχιλλέα με τον Αγαμέμνονα είχε ολέθριες συνέπειες για το αχαϊκό στράτευμα και θα έκρινε μοιραία την έκβαση του πολέμου στην Τροία αν την ύστατη στιγμή ο βασιλιάς των Μυρμιδόνων δεν υποχωρούσε, αναγνωρίζοντας πλήρως τα λάθη που διέπραξε. Η οδυνηρή τιμωρία του ήταν επιβεβλημένη για λόγους ηθικής τάξης. Ο Αχιλλέας αναγκάστηκε να ομολογήσει το λάθος του, αποδέχτηκε το θάνατο του Πατρόκλου ως το τίμημα της οργισμένης συμπεριφοράς του και επέστρεψε στη μάχη. Το ομηρικό δίδαγμα είναι σαφές. Η ανάληψη της προσωπικής πολιτικής ευθύνης και επομένως η αναγνώριση του διαπραγμένου πολιτικού σφάλματος μπορούν στο τέλος να επιφέρουν τη σωτήρια λύση.
