Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
του Γιάννη Καντέλη
Αθήνα και Άγκυρα προσέρχονται στο τραπέζι του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας την προσεχή Τετάρτη με αγεφύρωτο το χάσμα που τις χωρίζει στο Αιγαίο και αφορά τον ορισμό ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, ωστόσο με κοινή την παραδοχή πως στην παρούσα συγκυρία είναι προς το συμφέρον και των δύο χωρών να παραμείνουν τα «ήρεμα νερά» στις μεταξύ τους σχέσεις. Γι’ αυτό θα αναζητήσουν έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας που θα εδραιώσει το κλίμα ηρεμίας στις διμερείς σχέσεις.
Η αβεβαιότητα και η αστάθεια που επικρατεί σε παγκόσμιο επίπεδο και ειδικότερα τα ανοιχτά μέτωπα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν συνθήκες αυτοσυγκράτησης στην Τουρκία, η οποία δείχνει να αντιλαμβάνεται πως δεν υπάρχουν περιθώρια για μία ακόμα πηγή έντασης στην οποία θα εμπλακεί με την Ελλάδα. Έτσι, ενάμιση χρόνο μετά το τελευταίο τετ α τετ που είχαν ο κ. Μητσοτάκης και ο κ. Ερντογάν στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2024, οι δύο ηγέτες θα καθίσουν ξανά στο ίδιο τραπέζι για να επιβεβαιώσουν πως οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί στο υψηλότερο επίπεδο και υπάρχει κοινή βούληση για την ενίσχυση τους. Τα όσα χωρίζουν τις δύο χώρες είναι γνωστά και παραμένουν άλυτα επί δεκαετίες. Η μη επίλυση τους, όμως, δεν πρέπει να οδηγεί σε κρίσεις και εντάσεις στο πεδίο και υπό αυτό το πρίσμα δεν είναι αμελητέα τα αποτελέσματα των «ήρεμων νερών», όπως σημειώνει στην ΤΡ διπλωματική πηγή. Οι ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας και η εδραίωση μίας λειτουργικής σχέσης με την Τουρκία είναι ζητούμενο για την ελληνική πλευρά όσο προχωρά στην ενίσχυση της άμυνας της και στην προώθηση των πολιτικών της στην ενέργεια και την αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης της.
Είναι δεδομένο ότι καμία πλευρά δεν αφίσταται από τις θέσεις της. Ο κ. Μητσοτάκης δηλώνει πως στην τουρκική πρωτεύουσα θα διατυπώσει ξεκάθαρες θέσεις ως προς τη βασική διαφορά, που αφορά την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας είναι η μοναδική οδός για την Αθήνα μέσω της οποίας μπορεί να επιλυθεί το ζήτημα. Και η παραπομπή της διαφοράς των δύο χωρών σε ένα διεθνές δικαιοδοτικό όργανο είναι μονόδρομος για την Ελλάδα, ωστόσο, αυτή τη στιγμή αυτό δεν θεωρείται καθόλου πιθανό. Τα αποτελέσματα του πολιτικού διαλόγου που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν αποτυπώνουν σύγκλιση μεταξύ των δύο χωρών για να γίνει αυτό το βήμα, καθώς η Τουρκία αρνείται να αφήσει πίσω τις αναθεωρητικές και παράνομες διεκδικήσεις της. Όσο η Τουρκία βάζει στο τραπέζι τη Γαλάζια Πατρίδα, το γκριζάρισμα του Αιγαίου και διατηρεί το casus belli δεν μπορεί να υπάρξει πεδίο συνεννόησης, ούτε καν συζήτησης.
Το κόστος της επιμονής για την Τουρκία
Βέβαια, η επιμονή της Τουρκίας σε αυτά τα θέματα έχει κόστος για την ίδια. Διότι, παραμένει αποκλεισμένη από το πρόγραμμα SAFE, καθυστερεί η πρόοδος στην τελωνειακή ένωση με την Ε.Ε. και μένει εκτός των σχημάτων συνεργασίας που διαμορφώνονται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου με την Ελλάδα στο επίκεντρο. Είναι ζητήματα που βαραίνουν την ατζέντα της συνάντησης, με τον κ. Ερντογάν να αναζητά διέξοδο. Αν αυτή η πίεση μπορεί να οδηγήσει σε μερική αναδίπλωση, ύστερα από την πρόσφατη δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν πως η Τουρκία είναι έτοιμη να συζητήσει για μία λύση στο Αιγαίο, μένει να φανεί κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του κ. Μητσοτάκη στην Άγκυρα. Πάντως, τα εμπόδια για τον Τούρκο Πρόεδρο εντός της χώρας του είναι σημαντικά, αν λάβουμε υπόψιν την ανακοίνωση του υπουργείου Άμυνας για τα 12 μίλια μία ώρα πριν την ανακοίνωση του ΑΣΣ. Αυτό που κρατά ως θετικό η ελληνική κυβέρνηση είναι η υποβάθμιση της αντίδρασης εκ μέρους τουρκικών πηγών, που επισήμαιναν για το ζήτημα των 12 ναυτικών μιλίων, πως ξεκαθάρισαν απλώς την πάγια θέση τους όπως το πράττει σε κάθε ευκαιρία και ο Έλληνας Πρωθυπουργός, δηλώνοντας ότι η τουρκική προεδρία ασχολείται με την προετοιμασία νέων συμφωνιών εμπορικού και οικονομικού περιεχομένου που μπορούν να υπογραφούν στο επικείμενο ΑΣΣ.
Στο πλαίσιο της συζήτησης των δύο ηγετών για τις διεθνείς εξελίξεις και την κατάσταση που επικρατεί στην ευρύτερη περιοχή, πέρα από τις σχέσεις των δύο χωρών, κ. Μητσοτάκης σκοπεύει να παρουσιάσει στον κ. Ερντογάν το σχέδιο της Ελλάδας για ανάπτυξη περισσότερων πρωτοβουλιών με τις γειτονικές χώρες που μπορεί να περιλαμβάνει μία περιφερειακή διάσκεψη που να εμπλέκει και την Τουρκία. Είχε μιλήσει για αυτό στην ελληνική Βουλή και το υπουργείο Εξωτερικών ήδη έχει κάνει τις πρώτες επαφές. Πρόκειται για ένα Πολυμερές Σχήμα, το οποίο περιλαμβάνει 5 χώρες και 5 θεματικές. Πρόκειται για την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Τουρκία και τη Λιβύη. Και ως θεματικές το μεταναστευτικό, την προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος, τη συνδεσιμότητα, τις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών και την πολιτική προστασία.
Κοινή πεποίθηση
Η κοινή πεποίθηση που έχουν Αθήνα και Άγκυρα, όπως μεταφέρεται και από τις δύο πρωτεύουσες, είναι πως τα ζητήματα που αφορούν τις δύο χώρες θα πρέπει να συζητούνται σε διμερές επίπεδο και ότι η βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις είναι προς όφελος της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. «Δεν χρειαζόμαστε επιδιαιτητή», όπως είχε δηλώσει σε συνέντευξη του στον ΣΚΑΪ ο κ. Μητσοτάκης, απαντώντας σε ερώτηση για πιθανή εμπλοκή του κ. Τραμπ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος θα βρεθεί στην περιοχή τον Ιούλιο για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ που πραγματοποιείται στην Άγκυρα και είναι πιθανό να έχει επαφές με τις ηγεσίες και των δύο χωρών με στάση και στην Ελλάδα. Ο απρόβλεπτος χαρακτήρας του και η ωμότητα με την οποία αντιμετωπίζει τα ζητήματα δημιουργούν ανησυχία και στις δύο χώρες στην περίπτωση που θελήσει να εμπλακεί. Γι’ αυτό, στην παρούσα συγκυρία, προτιμούν ένα κλίμα ηρεμίας και συνεννόησης που τα τελευταία χρόνια, άλλωστε, έχει οδηγήσει σε σημαντικά κεκτημένα, όπως η μείωση της παραβατικότητας στον αέρα, η καλύτερη συνεργασία με την Τουρκία στο Μεταναστευτικό και τη συνολική μείωση των ροών, η διευκόλυνση της χορήγησης βίζας σύντομης διάρκειας για τους Τούρκους πολίτες και τις οικογένειές τους σε 12 νησιά του Αιγαίου και η εμβάθυνση του διμερούς εμπορίου.
