Δημήτρης Γιαννακόπουλος – ρεπορτάζ: Η μοίρα των μονοπρόσωπων κομμάτων

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press

Του Δημήτρη Γιαννακόπουλου

Ο πολυκερματισμός του πολιτικού συστήματος με τη δημιουργία θνησιγενών κατά βάση κομμάτων δεν απέχει πολύ από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μπούσουλα των μονοπρόσωπων σχηματισμών που διεκδικούν τη λαϊκή ψήφο στο όνομα της συλλογικότητας και στην ουσία διοικούνται μόνον από τον αρχηγό τους. Η Μαρία Καρυστιανού, ο Αλέξης Τσίπρας ή ο Αντώνης Σαμαράς έχουν σαφώς διαφορετικές αφετηρίες, αλλά μια κοινή στόχευση, τη δεξαμενή των διαμαρτυρόμενων πολιτών.

Ανέκαθεν το κυριότερο ακροατήριο των αποκαλούμενων «μονοπρόσωπων κομμάτων» εντοπίζονταν στις εστίες της κοινωνικής δυσαρέσκειας, πότε παροδικής και πότε συνεχιζόμενης επί μακρόν, ανάλογα με την ικανότητα των πολιτικών τους ηγετών. Οι προσωπικές τους φιλοδοξίες επικαλύπτονταν από το εθνικό συμφέρον για ζητήματα εξωτερικής και οικονομικής πολιτικής.

Μία φορά, στις εκλογές του 1950, ο Γ. Παπανδρέου εγκατέλειψε το Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, το οποίο δημιούργησε για τις ανάγκες των εκλογών του 1946, και έφτιαξε ένα άλλο με το όνομά του, το «Κόμμα του Γεωργίου Παπανδρέου», με το οποίο απέτυχε να εκλεγεί βουλευτής. Επανήλθε χρόνια αργότερα με την Ένωση Κέντρου και εξελέγη πρωθυπουργός τον Φεβρουάριο του 1964. Τηρουμένων των αναλογιών (πρώτη φορά διετέλεσε μεταβατικός πρωθυπουργός στην Απελευθέρωση, τον Οκτώβριο του 1944), οι σύγχρονοι πρώην πρωθυπουργοί αναζητούν τρόπους επανόδου στην εξουσία απέναντι σε δομημένα κόμματα αλλά και μη πολιτικά πρόσωπα πλέον, όπως τη Μαρία Καρυστιανού και τον Στέφανο Κασσελάκη.

Ο ΛΑΟΣ

Η ίδρυση του Λαϊκού Ορθόδοξου Συναγερμού (ΛΑΟΣ) από τον Γιώργο Καρατζαφέρη στο λυκαυγές του 21ου αιώνα (14 Σεπτεμβρίου 2000) αποδείχθηκε ζωογόνος πηγή του πολιτικού συστήματος, καθώς κορυφαίοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι όπως οι Άδωνις Γεωργιάδης, Θάνος Πλεύρης και Μάκης Βορίδης, αλλά και ο αρχηγός της Ελληνικής Λύσης, προέρχονται από ’κει.

Στο πρώτο συνέδριο το 2002, οι σύνεδροι υποδέχονται τον Γ. Καρατζαφέρη με το σύνθημα «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών». Είναι η εποχή όπου ο Κ. Καραμανλής έχει τοποθετήσει εκ νέου τη ΝΔ στο «κοινωνικό κέντρο», δεσμευόμενος για την «επανίδρυση του κράτους», στην προσπάθειά του να περιορίσει τις απώλειες στο αμιγώς δεξιό ακροατήριο. Στις εκλογές του 2004 το ΛΑΟΣ καταλαμβάνει το 2,19% των ψήφων, ωστόσο μετά την αποτυχία της επανίδρυσης, της αδυναμίας ελέγχου της καταγγελλόμενης διαπλοκής, της σκανδαλολογίας και των πυρκαγιών, ο Γ. Καρατζαφέρης μπαίνει στη Βουλή στις εκλογές του 2007 με 3,80% και 10 έδρες. Αυξάνει δε την κοινοβουλευτική του δύναμη στις 15 έδρες το 2009 (5,63%), επωφελούμενος από την ευρείας έκτασης ήττα της Νέας Δημοκρατίας και κάπως έτσι ετοιμάζεται να εκπληρώσει προσδοκίες που πάντα ψιθυρίζονταν αλλά ποτέ δεν λέγονταν μεγαλοφώνως από τους θιασώτες της υπερσυντηρητικής πτέρυγας. Το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, το επαναλαμβανόμενο αίτημα για αμνήστευση των ισοβιτών της Χούντας, η παθητική στάση της τότε κυβέρνησης απέναντι στην υπόθεση του Βατοπεδίου, το κλίμα ασυνεννοησίας μεταξύ Καραμανλή – Παπανδρέου, τα «Δεκεμβριανά» του 2008, σε συνδυασμό με την αλαζονεία των πρωθυπουργικών συνεργατών και την εμπλοκή τους σε σκοτεινές περιπέτειες (Siemens, ομόλογα κτλ.), έσπρωξαν προς τα πάνω τον Γ. Καρατζαφέρη, ο οποίος στις Ευρωεκλογές του 2009, λίγο πριν τις εθνικές, έλαβε 7,15%, εκλέγοντας 2 ευρωβουλευτές.

 

Για Παπαδήμο

Αιφνιδίως, το φθινόπωρο του 2011, ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ προτείνει τον πρώην κεντρικό τραπεζίτη και αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Λ. Παπαδήμο, τον στενότερο συνεργάτη του Κ. Σημίτη, ως μεταβατικό αντικαταστάτη του Γ. Παπανδρέου στην πρωθυπουργία της χώρας. Μάλιστα, στην κυβέρνηση που σχηματίζεται τον Νοέμβριο, βάζει και δικά του στελέχη, τους Μ. Βορίδη, Αδ. Γεωργιάδη, Αστ. Ροντούλη και Γ. Γεωργίου. Τρεις μήνες αργότερα, την παραμονή της υπογραφής του 2ου Μνημονίου, ο Καρατζαφέρης αίρει τη στήριξή του στην κυβέρνηση Παπαδήμου, αλλά ήταν πλέον αργά. Η στάση του προκάλεσε τεράστια έκπληξη. Σε κάθε περίπτωση, οι ψηφοφόροι έστρεψαν το ενδιαφέρον τους προς τη Χρυσή Αυγή και τους νεοπαγείς Ανεξάρτητους Έλληνες (ΑΝΕΛ), οι οποίοι είχαν μόλις δημιουργηθεί, πάλι στα πλευρά της ΝΔ, από τον έως τότε βουλευτή της Πάνο Καμμένο.

Αργότερα, το όνομα του προέδρου του ΛΑΟΣ ενεπλάκη σε υπόθεση διακίνησης μαύρου χρήματος 6 εκατ. ευρώ, το οποίο εντοπίστηκε στις offshore εταιρείες Catalina και Homeric.

Τον Μάρτιο του 2025, το πειθαρχικό συμβούλιο του κόμματος, στο οποίο προεδρεύει πλέον ο τηλεπαρουσιαστής Φίλιππος Καμπούρης, διέγραψε τον Γ. Καρατζαφέρη για τις δηλώσεις του υπέρ του Κυριάκου Μητσοτάκη στην υπόθεση της σιδηροδρομικής τραγωδίας των Τεμπών.

Το Κίνημα Πολιτών

Τον Ιούνιο του 2001, ο ενθουσιώδης δήμαρχος Αθηναίων Δημήτρης Αβραμόπουλος ανακοινώνει από τη Θεσσαλονίκη το Κίνημα Ενεργών Πολιτών (ΚΕΠ), το οποίο στην αρχή ο κόσμος μπέρδευε με τα επίσης πρωτοεμφανιζόμενα ΚΕΠ (Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών) του υπουργείου Εσωτερικών. Η δημοσκοπική δυναμική του εκκινούσε από το 17% και ο κ. Αβραμόπουλος είχε ανακοινώσει 665 στελέχη για τις οργανώσεις της περιφέρειας και 4.900 μέλη για την Αθήνα. Προέβλεπε διάλυση του δικομματισμού και ολοκλήρωση του «βιοϊστορικού κύκλου» της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, τονίζοντας για το κόμμα του ότι «έρχεται από το μέλλον». Τελικά δεν κατάφερε καν να συμμετάσχει σε εκλογές και επανήλθε στη Νέα Δημοκρατία το 2004. Το ΚΕΠ ήταν κάτι σαν το «Ποτάμι» της εποχής, με κύριο χαρακτηριστικό την ιδεολογική του ασάφεια.

Η ΔΗΜΑΡ του Φώτη Κουβέλη

Τον Ιούνιο του 2010 συντελέστηκαν διαιρέσεις στην Αριστερά, κι ενώ το ΠΑΣΟΚ, λόγω του πρώτου Μνημονίου που είχε μόλις ψηφίσει, οδηγούνταν στον μαντρότοιχο. Ο Φώτης Κουβέλης, με τρεις ακόμη βουλευτές του, αποχωρεί από τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα και φτιάχνει τη Δημοκρατική Αριστερά. Κοινοβουλευτική Ομάδα συγκρότησε λίγο πριν από τις εκλογές του 2012, με την προσχώρηση έξι βουλευτών από το ΠΑΣΟΚ. Οι επιλογές του προέδρου, που έκλεινε το μάτι των συνεργασιών δεξιά – αριστερά, διέλυσαν τις αμφιβολίες για την επιλογή του κ. Κουβέλη, που δεν ήταν άλλη από τη συμμετοχή του στην εξουσία. Έτσι, λοιπόν, πρότεινε συνεργασία στον ΣΥΡΙΖΑ μετά τις κάλπες του Μαΐου και έναν μήνα αργότερα, σε εκείνες του Ιουνίου, δέχτηκε να συγκυβερνήσει με τη ΝΔ του Αντώνη Σαμαρά και το ΠΑΣΟΚ του Ευάγγ. Βενιζέλου. Έναν χρόνο αργότερα, η ΔΗΜΑΡ αποχωρεί από την κυβέρνηση, καταψηφίζοντας στις τρεις ψηφοφορίες τον Δεκέμβριο του 2014 την επιλογή του κ. Σαμαρά στο πρόσωπο του Σταύρου Δήμα για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Συνετρίβη στις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015, παραιτήθηκε από το κόμμα του και περίμενε επί μακρόν το τηλεφώνημα του Αλ. Τσίπρα για υπουργοποίηση, η οποία, με τα πολλά, ήλθε το 2018, όταν ο κ. Κουβέλης ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Ναυτιλίας. Το 2022 η ΔΗΜΑΡ, υπό τον Θ. Θεοχαρόπουλο, διέκοψε τη λειτουργία της.

Δημοκρατική Συμμαχία

Πέντε μήνες έπειτα από το εγχείρημα του Φ. Κουβέλη, η Ντόρα Μπακογιάννη επεδίωξε κι αυτή να φτιάξει κόμμα μέσα στο κόμμα, τη Δημοκρατική Συμμαχία. Έχοντας ηττηθεί από τον Αντώνη Σαμαρά στις εσωκομματικές εκλογές της ΝΔ τον Νοέμβριο του 2009, αποστασιοποιήθηκε από τις επιλογές της ηγεσίας και διαγράφηκε το 2010, όταν συντάχθηκε με το ΠΑΣΟΚ υπερψηφίζοντας το πρώτο Μνημόνιο. Το ιδρυτικό συνέδριο παρακολούθησαν 5.000 άτομα, ενώ τέσσερις βουλευτές (Χρ. Μαρκογιαννάκης, Κ. Κιλτίδης, Λ. Αυγενάκης, Γ. Κοντογιάννης) και ο ευρωβουλευτής Θ. Σκυλακάκης συντάχθηκαν μαζί της. Παρότι πολλά στελέχη της ΝΔ επίσης προσχώρησαν στο κόμμα της, εντούτοις τον Μάιο του 2012 κατέλαβε το 2,55% και τον Ιούνιο, προτάσσοντας το παραταξιακό συμφέρον, επέστρεψε στη ΝΔ, αποφασίζοντας την αναστολή της «Συμμαχίας».

Υπερδεξιά πολυκατοικία

Την ίδια εποχή, εν μέσω πραγματικού κινδύνου ακραίας χρεοκοπίας, ΑΝΕΛ και Χρυσή Αυγή λαμβάνουν αθροιστικά περίπου ίδιο αριθμό ψήφων και ποσοστών με τη Νέα Δημοκρατία, που τερμάτισε πρώτη. Συγκεκριμένα, οι ΑΝΕΛ παίρνουν 10,61% και 670.596 ψήφους, ενώ η Χρυσή Αυγή 6,97% και 440.894 ψήφους, εκλέγοντας 33 και 21 βουλευτές αντίστοιχα. Η ΝΔ του Αντ. Σαμαρά ψηφίζεται από 1.192.054 ψηφοφόρους σε ποσοστό 18,85%, το ΠΑΣΟΚ καταρρέει στην τρίτη θέση και ο ΣΥΡΙΖΑ αναδεικνύεται για πρώτη φορά αξιωματική αντιπολίτευση. Έναν μήνα αργότερα, στις κάλπες του Ιουνίου, η ΝΔ με 29,66%, σε συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ (12,28%) και τη ΔΗΜΑΡ (6,26%), καταφέρνει να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας, ενώ οι ΑΝΕΛ (7,51%) και η Χρυσή Αυγή (6,92%) συγκρατούν σε μεγάλο βαθμό τα οφέλη που είχαν αποκομίσει. Μάλιστα, η Χρυσή Αυγή στις Ευρωεκλογές του 2014, με τους περισσότερους βουλευτές της προφυλακισμένους για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, αυξάνει το ποσοστό της στο 9,39% (536.910 ψήφους), εκλέγοντας τρεις ευρωβουλευτές, την ώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ κόβει πρώτος το νήμα με 26,56%.

Χρυσή Αυγή

Το δε κόμμα του Ν. Μιχαλολιάκου, το οποίο διέθετε και δεύτερη σφραγίδα ως «Ελληνική Αυγή» για την περίπτωση που το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου δεν ενέκρινε την κάθοδό του στις κάλπες, καταλαμβάνει ποσοστό 6,28% τον Ιανουάριο του 2015 και 6,99% τον Σεπτέμβριο και, με 18 έδρες, παραμένει τρίτη κοινοβουλευτική δύναμη. Η φθίνουσα πορεία έχει μεν ξεκινήσει, ένας νέος παίκτης προερχόμενος από τον ΛΑΟΣ, ο Κυριάκος Βελόπουλος, αναζητεί με την «Ελληνική Λύση» τον χώρο του στα δεξιά της δεξιάς, ωστόσο η αποκλιμάκωση είναι αργή. Στις Ευρωεκλογές του Μαΐου 2019 η Χρυσή Αυγή τερματίζει πέμπτη με ποσοστό 4,87%, εκλέγοντας δύο ευρωβουλευτές, και στις 7 Ιουλίου, στις εθνικές εκλογές, τίθεται οριακά εκτός Βουλής (2,93%), ενώ η «Ελληνική Λύση» εξασφαλίζει την είσοδό της με 4,18% και 10 βουλευτές, έχοντας ως «προίκα» το 3,70% και τη μία έδρα στο Ευρωκοινοβούλιο. Αθροιστικά, δηλαδή, η ακροδεξιά εξακολουθεί να επιλέγεται από το 8% – 9% των ψηφοφόρων.

 

Ανθεκτικότητα

Μεταπολιτευτικά, το κόμμα του κ. Βελόπουλου αποτελεί τον μοναδικό φορέα που ανεβάζει προοδευτικά τα ποσοστά του από το 2016, όταν συστήθηκε, ισχυροποιώντας έτσι τα θεμέλιά του. Στις πρώτες εκλογές, τον Μάιο του 2023, λαμβάνει ποσοστό 4,45%, εκλέγοντας με το σύστημα της απλής αναλογικής 16 βουλευτές, και στα τέλη Ιουνίου, στις επαναληπτικές, 4,44% και 12 βουλευτές. Στις Ευρωεκλογές του Ιουνίου του 2024 υπερδιπλασιάζει τα ποσοστά της στο 9,30% και μιλά πλέον για «πατριωτικό πόλο διακυβέρνησης».

 

Οι ΑΝΕΛ

Οι Ανεξάρτητοι Έλληνες βρίσκονται (σ.σ. υφίσταται η σφραγίδα τους) στον αντίποδα του κ. Βελόπουλου, αφού δεν κατάφεραν να σταθούν στην κεντρική πολιτική σκηνή, εκτός από το διάστημα συγκυβέρνησής τους με τον Φώτη Κουβέλη. Χαρακτηρίζονται και ως «κόμμα του Διαδικτύου», καθώς ο Π. Καμμένος παρουσίασε το ιδρυτικό κείμενο στην ηλεκτρονική του ιστοσελίδα τον Φεβρουάριο του 2012, εν μέσω οξύτατων κοινωνικών αντιδράσεων κατά της τότε κυβέρνησης Παπαδήμου. Κι ενώ ξεκίνησαν δυναμικά, τα επόμενα χρόνια έχαναν συνεχώς ποσοστά και βουλευτές, έως ότου εξαϋλώθηκαν κυριολεκτικώς το 2019.

Ποτάμι

Αντιμνημονιακό δημιούργημα ήταν και το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη, που παρουσιάστηκε στα τέλη Φεβρουαρίου 2014, ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ, το «μεταρρυθμιστικό κέντρο» και το «Δεν ξέρω / Δεν απαντώ» των γκάλοπ, για να λάβει 6,60% στις Ευρωεκλογές του Ιουνίου. Όπως οι ΑΝΕΛ, έτσι και το Ποτάμι μπήκε στον πολιτικό στίβο απότομα, όταν οι άλλοι είχαν ήδη διανύσει το μεγαλύτερο μέρος της προεκλογικής τους διαδρομής. Έτσι, στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015 εξελέγη τέταρτο κόμμα με 6,05% και 17 βουλευτές, αρνούμενο να συνεργαστεί με τον ΣΥΡΙΖΑ λόγω συμμετοχής των ΑΝΕΛ στην κυβέρνηση. Για τον κ. Θεοδωράκη, ο κ. Καμμένος ήταν ακροδεξιός, ωστόσο αυτό δεν τον εμπόδισε να συνεργαστεί με ένα άλλο άκρο της δεξιάς πολυκατοικίας, τη μονεταριστική Δράση των Στ. Μάνου – Α. Ανδριανόπουλου, που εκείνα τα χρόνια είχε για πρόεδρο τον Θ. Σκυλακάκη. Στις πρόωρες εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 οι ψηφοφόροι τιμώρησαν τον Στ. Θεοδωράκη, μειώνοντας το ποσοστό του κατά δύο μονάδες, στο 4,05%. Οι έντεκα βουλευτές του αποδείχθηκαν, σε κάθε περίπτωση, αρκετοί για να στηρίξουν την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ σε δύσκολες ψηφοφορίες, όπως τα μνημονιακά νομοσχέδια και τη Συμφωνία των Πρεσπών. Το Ποτάμι αποφλοιώθηκε εν κινήσει, με ανεξαρτητοποιήσεις και προσχωρήσεις βουλευτών προς τα μεγαλύτερα κόμματα. Δεν είχε καμία πολιτική ταυτότητα, εκφράζοντας, όπως αποδείχθηκε, τον πολιτικό καιροσκοπισμό. Το 2019 διαλύθηκε και πλέον στελέχη του κατέχουν κυβερνητικά αξιώματα και υψηλές θέσεις σε άλλα κόμματα.

Πλεύση Ελευθερίας

Η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου κατάφερε να εισέλθει στη Βουλή για πρώτη φορά στις εκλογές του 2023 με το οριακό ποσοστό 3,17%, εκλέγοντας οκτώ βουλευτές, εκ των οποίων απέμειναν έξι, ενώ στις Ευρωεκλογές του 2024 εξέλεξε έναν ευρωβουλευτή που κατατάσσεται στην ομάδα των Μη Εγγεγραμμένων. Δημοσκοπικά πλέον βρίσκεται ψηλά στις προτιμήσεις των ερωτηθέντων και για κάποιο διάστημα, έως ότου μπουν στο πολιτικό παιχνίδι η κ. Καρυστιανού και ο κ. Τσίπρας, κατατάσσονταν δεύτερη, δηλώνοντας έτοιμη να αναλάβει την πρωθυπουργία. Το κόμμα συστάθηκε τον Απρίλιο του 2016 και έως το 2023 η κ. Κωνσταντοπούλου διεκδίκησε κυριολεκτικώς μία προς μία τις ψήφους των πολιτών, περιοδεύοντας συνεχώς ανά την επικράτεια και συμμετέχοντας σε κινήματα αλληλεγγύης, συλλαλητήρια κτλ. Είναι δε η μόνη με τόση μαχητικότητα στην Ολομέλεια και σε επιτροπές της Βουλής.

Κίνημα Δημοκρατίας

Μετά τη συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιούνιο του 2023, ενέσκηψε στην πολιτική ζωή ένα τελείως καινούριο και άφθαρτο πρόσωπο, ο Νεοϋορκέζος ομογενής Στέφανος Κασσελάκης, κερδίζοντας αμέσως τη συμπάθεια της κοινής γνώμης. Επικράτησε στις εσωκομματικές εκλογές του ΣΥΡΙΖΑ, όμως το βαθύ κομματικό κονκλάβιο τον εξωπέταξε έπειτα από την αποτυχία των Ευρωεκλογών του 2024, όπου τα ποσοστά έπεσαν περαιτέρω στο 14% περίπου. Με τα πολλά, στις 29 Δεκεμβρίου 2024, ο κ. Κασσελάκης ανακοίνωσε το Κίνημα Δημοκρατίας, το οποίο δεν απέκτησε την αναμενόμενη δυναμική. Τον Μάιο του 2025, το Μονομελές Πλημμελειοδικείο της Αθήνας του επέβαλε ποινή φυλάκισης τριών ετών και πρόστιμο 50.000 ευρώ για το ζήτημα της δήλωσης περιουσιακής κατάστασής του και συγκεκριμένα για την πλημμεληματική κατηγορία που αφορά παράβαση του νόμου περί πόθεν έσχες. Τις προσεχείς εβδομάδες πρόκειται να ανακοινώσει τις προθέσεις του για το αν θα συνεχίσει ή θα αναστείλει τη λειτουργία του Κινήματος.

Οι Χριστιανοδημοκράτες του Ν. Νικολόπουλου

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι Χριστιανοδημοκράτες (Χρι.Κι) του Ν. Νικολόπουλου, επί τριάντα χρόνια βουλευτή Αχαΐας έως το 2019. Ίδρυσε τον φορέα το 2013 και τον εισήγαγε δύο φορές στη Βουλή το 2015, ως συνεργαζόμενος με τον Π. Καμμένο των ΑΝΕΛ. Κατά καιρούς συμμετέχει σε εγχειρήματα της «λαϊκής παραδοσιακής δεξιάς» και πλέον στηρίζει τη Μ. Καρυστιανού.