Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
του αντιπτέραρχου(Ι) ε.α. Ιωάννη Βαμβάκου
Η επιθυμία απόκτησης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ δεν είναι κάτι νέο, ούτε μας εκπλήσσει παράξενα. Είναι παλιά ιστορία, που ξεκινάει από τον 19ο αιώνα με τις Ηνωμένες Πολιτείες να κάνουν πολλές προσπάθειες να αγοράσουν το νησί από την Δανία. Το 1946 o πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε 100 εκατ. δολάρια αλλά η Δανία αρνήθηκε. Το 2019 ο Ντόναλντ Τράμπ στην πρώτη θητεία του, επανάφερε την απαίτηση, η οποία απορρίφθηκε από τη Γροιλανδία ως ημιαυτόνομη οντότητα και τη Δανία.
Απτόητος ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, κατά την έναρξη της δεύτερης θητείας του, επανήλθε εμφατικά και δυναμικά, αποστέλλοντας πριν ένα χρόνο τον Ντόναλντ Τραμπ τζούνιορ στη Γροιλανδία, δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο, ότι η συγκεκριμένη απαίτηση όχι μόνο παραμένει, αλλά είναι και ισχυρότερη από ότι ήταν στο παρελθόν.
Η έντονη αυτή επιθυμία του Προέδρου των ΗΠΑ, εδράζεται σε σειρά γεωπολιτικών και οικονομικών αιτιών, αλλά και προσωπικής φιλοδοξίας.
Η Γροιλανδία κατέχει κεντρική θέση στον Αρκτικό κύκλο, προσφέροντας στρατηγική πρόσβαση στον Βόρειο Ατλαντικό και στις διαδρομές μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής. Η κλιματική κρίση παράλληλα, έχει επιφέρει λιώσιμο των πάγων και δημιουργία νέων διαύλων καθώς και ευκαιριών, στην περιοχή του Βορείου Πόλου. Τονίζεται ότι η Ρωσία κατέχει τον μεγαλύτερο αριθμό παγοθραυστικών παγκοσμίως, γεγονός που της προσδίδει πλεονέκτημα στην αξιοποίηση των θαλασσίων διαδρομών στους υπό λιώσιμο πάγους.
Η τοποθεσία της είναι ζωτικής σημασίας για το αμερικανικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και αναχαίτησης βαλλιστικών πυραύλων (NORAD), ενώ η στρατηγική της θέση, αποτελεί πεδίο δράσης του ρωσικού ναυτικού και των υποβρυχίων του. Η προβολή της γης σε επίπεδη επιφάνεια, δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι η απόσταση ΗΠΑ-Ρωσίας είναι μεγάλη, μέσω Ειρηνικού ή Ατλαντικού. Με μια απλή παρατήρηση της γης από ψηλά, διαπιστώνουμε ότι οι αποστάσεις των ρωσικών βάσεων στη Σιβηρία προς τον Καναδά και την ενδοχώρα των ΗΠΑ, μειώνονται σημαντικά μέσω του Αρκτικού κύκλου και δη της Γροιλανδίας. Άρα, οι δυνητικές θέσεις προσβολής της Βόρειας Αμερικής από στεριά (Σιβηρία), ή θάλασσα με χρήση υποβρυχίων κοντά στο Γροιλανδία, παρέχουν σοβαρό στρατηγικό πλεονέκτημα για τη Ρωσία και συνιστούν αδυναμία για τις ΗΠΑ.
Πέρα από τα εμφανή στρατιωτικά οφέλη, η Γροιλανδία είναι πλούσια σε φυσικούς πόρους. Έχει κρίσιμα ορυκτά και σπάνιες γαίες, όπως γραφίτης, λίθιο, σίδηρος, χαλκός, νικέλιο, τιτάνιο, πλατίνα, χρυσός, βολφράμιο ουράνιο, καθώς και δισεκατομμύρια ανεκμετάλλευτα βαρέλια πετρελαίου και ένα τεράστιο απόθεμα φυσικού αερίου.
Σημειώνεται ότι, η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου απαγορεύεται επί του παρόντος για περιβαλλοντικούς λόγους, η δυναμική της όμως προσελκύει διεθνές ενδιαφέρον.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν σήμερα μόνιμη στρατιωτική βάση, την αεροπορική βάση Pituffik (πρώην Θούλη) στο βορειοδυτικό τμήμα του νησιού, σχετικά υποστελεχωμένη εν σχέση με την εποχή του ψυχρού πολέμου.
Η βάση αυτή λειτουργεί βάσει συμφωνίας του 1951, που επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις και να μετακινούν δυνάμεις στο νησί. Εγκαταστάθηκε το 1957 και συνδέθηκε με ένα ατύχημα που εξόργισε τους κατοίκους της και την Κοπεγχάγη, η οποία είχε συμφωνήσει με την Ουάσιγκτον να μην αποθηκεύει πυρηνικά όπλα σε έδαφός της. Στις 21/1/1968 ένα βομβαρδιστικό B-52 συνετρίβη έντεκα χιλιόμετρα από την εν λόγω βάση. Όλοι οι επιβαίνοντες πλην ενός διασώθηκαν, όμως από τις τέσσερις πυρηνικές βόμβες που μετέφερε βρέθηκαν μόνο θραύσματα. Οι Αμερικανοί ισχυρίστηκαν ότι η ραδιενέργεια που εκλύθηκε ήταν ακίνδυνη.
Η Γροιλανδία παραμένει ημιαυτόνομη περιοχή υπό τη Δανία, έχοντας τη δυνατότητα να κηρύξει την ανεξαρτησία της μέσω δημοψηφίσματος. Οικονομικά εξαρτάται από Δανία, με ετήσια επιχορήγηση ύψους σχεδόν 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων. Η πλήρης ανεξαρτησία της φαντάζει δύσκολη, παρότι η πλειοψηφία των Γροιλανδών την επιθυμεί. Υφίστανται έντονοι προβληματισμοί για τη διατήρηση του βιοτικού επιπέδου. Οι εξορύξεις δεν είναι καθόλου εύκολες, το κλίμα είναι ακραίο κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, δρόμοι στην αχανή και παγωμένη χώρα ουσιαστικά δεν υπάρχουν. Η επικοινωνία μεταξύ των οικισμών γίνεται με μικρά αεροπλάνα.
Η Δανία έχει επανειλημμένα απορρίψει ως παράλογες τις προτάσεις αγοράς/εξαγοράς της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ. Όμως, η μακροχρόνια στρατηγική και στρατιωτική συνεργασία Κοπεγχάγης και Ουάσιγκτον είναι γεγονός, όπως και η εξοπλιστική εξάρτησή της Δανίας από τις ΗΠΑ. Η Δανία πρόσφατα απέσυρε τα μαχητικά αεροσκάφη της F-16, μετά από 46 χρόνια υπηρεσίας, αντικαθιστώντας τα με F-35, ως το μοναδικό μαχητικό της. Συνεπώς η Δανία εξαρτάται όχι μόνο εξοπλιστικά από τις ΗΠΑ, αλλά για την ασφάλεια της περιοχής της, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας, μέσω του ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ σηματοδότησε τον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας του με μια περιεκτική ομιλία διάρκειας μίας ώρας και 45 λεπτών σχετικά με τα επιτεύγματά του και τα παράπονά του. «Νομίζω ότι ο Θεός είναι πολύ περήφανος για τη δουλειά που έχω κάνει», είπε. Έχοντας προβάλλει μέσω ΑΙ δυο εικόνες που προκάλεσαν σειρά σχολίων ανά την υφήλιο, θέλει να μείνει στην ιστορία, ως ο Πρόεδρος των ΗΠΑ που μεγάλωσε την επικράτεια της Χώρας. Η Γροιλανδία, έχοντας έκταση 2.166.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και πληθυσμό μόλις 56.816 κατοίκων αποτελεί πρώτης τάξης ευκαιρία για τα σχέδιά του. Ως μεσίτης, του αρέσουν οι χάρτες. Για τη Γροιλανδία, το 2021 είχε δηλώσει: «Κοιτάξτε το μέγεθος αυτού του ακινήτου, είναι τεράστιο και θα έπρεπε να είναι μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν διαφέρει από μια συναλλαγή ακινήτων. Είναι απλώς λίγο μεγαλύτερο, για να το θέσω ήπια». Δεν παραλείπει όμως να τονίζει την σχεδόν μέχρι μανίας επιθυμία του να λάβει το βραβείο Νόμπελ για την Ειρήνη, όσο και αν τη διανθίζει με μεταστροφές, όπως η πρόσφατη αποστροφή του σε διδακτικό ύφος προς τον Πρωθυπουργό της Νορβηγίας, λέγοντας πως αν δεν λάβει το βραβείο, δεν έχει καμία υποχρέωση να λειτουργεί ως ειρηνοποιός.
Η πρωθυπουργός Μέτε Φρέντρικσεν έχει υπογραμμίσει ότι το μέλλον της Γροιλανδίας ανήκει αποκλειστικά στον λαό της. Σε πρόσφατες συγκεντρώσεις στο Νούουκ, αρκετοί κάτοικοι εκδήλωσαν ανοικτά την αντίθεση τους στην προσάρτηση της Χώρας τους ή ακόμα χειρότερα στην αγορά/εξαγορά της από τις ΗΠΑ.
Σε περίπτωση ανεξαρτησίας, πιθανό σενάριο θα συνιστούσε μια μορφή ελεύθερης σύνδεσης με τις ΗΠΑ, όπως η ισχύουσα για τα νησιά Μάρσαλ και Παλάου, παρέχοντας στρατιωτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ έναντι οικονομικής υποστήριξης.
Η θέση του ΝΑΤΟ
Το ΝΑΤΟ δημιουργήθηκε στις 4 Απριλίου 1949, όταν 12 χώρες από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική συνήλθαν στην Ουάσιγκτον για να υπογράψουν τη Βορειοατλαντική Συνθήκη. Η ιδρυτική συνθήκη του ΝΑΤΟ αποτελείται μόνο από 14 άρθρα, και ο βασικός σκοπός της είναι σαφής και απλός: μια κοινή δέσμευση από κάθε χώρα να βοηθήσει τις άλλες σε περίπτωση επίθεσης.
Αυτό ήταν ιδιαίτερα επείγον στις πρώτες ημέρες του Ψυχρού Πολέμου. Η Σοβιετική Ένωση είχε απλώσει το Σιδηρούν Παραπέτασμα στην Ευρώπη, κυριαρχώντας στους γείτονές της στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και απειλώντας να επεκτείνει τον έλεγχό της δυτικότερα, εκτός αν συναντούσε συντονισμένη αντίσταση.
Ιδιαίτερη σημασία, έχει το Άρθρο 5, το οποίο ορίζει ότι εάν ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ υποστεί ένοπλη επίθεση, κάθε άλλο μέλος της Συμμαχίας θα την θεωρήσει ως ένοπλη επίθεση εναντίον όλων των μελών και θα λάβει τα μέτρα που κρίνει απαραίτητα για να βοηθήσει το Σύμμαχο που δέχεται την επίθεση.
Στην μακρόχρονη ιστορία του ΝΑΤΟ, το συγκεκριμένο Άρθρο έχει επικληθεί μόνο μια φορά, από τις ΗΠΑ, μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Η Δανία, ανά πάσα ώρα μπορεί να ζητήσει τη σύγκληση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (North Atlantic Council/NAC), του ανώτατου Συμβουλίου του ΝΑΤΟ δηλαδή, επικαλούμενη το Άρθρο 4, με το οποίο οποιοδήποτε κράτος-μέλος μπορεί να ζητήσει επείγουσες διαβουλεύσεις με τους συμμάχους αν θεωρεί ότι απειλείται η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλειά του, ενεργοποιώντας μια διαδικασία συζήτησης για την αντιμετώπιση της απειλής. Δεν αποτελεί αυτόματα στρατιωτική επέμβαση, όπως το Άρθρο 5 και έχει ενεργοποιηθεί συνολικά οκτώ φορές από την ίδρυση της συμμαχίας, τις μισές από την Τουρκία. Φυσικά, η επίκληση του Άρθρου 4 και οι επακόλουθες διαβουλεύσεις στο NAC, θα ήταν πρωτοφανείς για τη Συμμαχία και θα επέφεραν περαιτέρω τριγμούς και διχόνοια.
Η μέχρι σήμερα ρητορική του Τράμπ αναφορικά με το ΝΑΤΟ, δείχνει ανοικτή αμφισβήτηση του ρόλου και του λόγου ύπαρξής του. Μειώνει λεκτικά τη συνεισφορά των υπολοίπων κρατών μελών, τονίζοντας τις αυξημένες δαπάνες που έχουν διαχρονικά επιδείξει οι ΗΠΑ, προς όφελος της Συμμαχίας, ενώ οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι στηρίζονται κατά βάση στις στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ, οι οποίες ομολογουμένως αποτελούν την κύρια δύναμη του ΝΑΤΟ. Η πρόσφατη όμως εκδήλωση έντονης πίεσης για προσάρτηση της Γροιλανδίας, ακόμα και με στρατιωτικά μέσα, κλονίζει τα θεμέλια του ΝΑΤΟ, εναντιώνεται στις βασικές του αξίες, υπονομεύει όχι μόνο τη λειτουργία του, αλλά και την ίδια του την ύπαρξη και είναι πλήρως αντίθετη με το από δεκαετίες ρητό/μότο του, το οποίο είναι «Animus in consulendo liber», ερμηνευόμενο σε ελεύθερη απόδοση, ως «διαβουλευόμαστε όλοι ισότιμα με ελεύθερο πνεύμα».
Η εμφατική επισήμανση του Τράμπ, ότι αν δεν πάρουμε εμείς τη Γροιλανδία, θα την πάρει η Ρωσία ή η Κίνα, αποτελεί ανυπόστατη θεώρηση, ακροβατική σοφιστεία και ανοικτή αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ. Η Γροιλανδία, ως μέρος της Δανικής επικράτειας, καλύπτεται πλήρως από τα Άρθρα της συνθήκης της Ουάσιγκτον. Σε περίπτωση επίθεσης εναντίον της, ενεργοποιείται το Άρθρο 5.
Επίσης, η δήλωση του Τράμπ, ότι αν την πάρει η Ρωσία, θα την έχουμε γείτονα, κάτι που σαφώς δεν θέλουμε, στερείται γεωγραφικής λογικής! Μια ματιά στο χάρτη, θα πείσει τον Πρόεδρο, ότι η Ρωσία είναι ήδη άμεσος γείτονας των ΗΠΑ, καθώς η Αλάσκα γειτνιάζει άμεσα με την Ανατολική Σιβηρία. Τις χωρίζει ένα στενό σχετικά πέρασμα, ο Βερίγγειος Πορθμός!
Παράλληλα, οι ΗΠΑ με βάση την ήδη υπάρχουσα Συμφωνία με τη Δανία, μπορούν να αυξήσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στη Γροιλανδία και με κατάλληλες κινήσεις συναίνεσης να προβούν σε αξιοποίηση των ορυκτών πόρων του νησιού.
Η αντίδραση των Ευρωπαίων, είναι σαφής, σχεδόν συνολική και αρκετά δυναμική σε λεκτικό επίπεδο, αν και όχι τόσο όσο θα έπρεπε. Η Ρωσία φαίνεται να διασκεδάζει τους τριγμούς στο εσωτερικό της Συμμαχίας, καθώς έχει ως όραμα και βασική προτεραιότητα τη διχόνοια και την αδρανοποίηση σε μεγάλο βαθμό του ΝΑΤΟ και γιατί όχι, τη διάλυσή του, παίρνοντας τη ρεβάνς για τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας και της ΕΣΣΔ το 1991.
Η έλευση του Τράμπ, ως Πρόεδρος των ΗΠΑ, δημιούργησε προβληματισμούς, αμφιβολίες, ερωτηματικά, αλλά και υψηλές προσδοκίες. Μεσσίας που θα σταματήσει τους πολέμους και θα βρει επιχειρηματική λύση για κάθε πρόβλημα στον πλανήτη. Βλέπουμε όμως να έχει αναθεωρητικές τάσεις για τα σύνορα, διαφορετική θεώρηση για το Διεθνές Δίκαιο και να εκτελεί παρεμβατικές δράσεις όπου του φανεί απαραίτητο αλλά και ωφέλιμο. Από την πρόταση εισχώρησης του Καναδά στις ΗΠΑ, τη Διώρυγα Παναμά, τη μετονομασία του κόλπου Μεξικού, αλλά και το χτύπημα στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την απαγωγή του Μαδούρο.
Η Ευρώπη θα πρέπει να αντιδράσει πιο δυναμικά, με καλό συντονισμό μεταξύ των 27 αλλά και πυγμή, προτάσσοντας την οικονομική της δύναμη, αλλά και το πληθυσμιακό της μέγεθος, δείχνοντας στην Πλανητάρχη, ότι είμαστε και πρέπει να παραμείνουμε Σύμμαχοι, υπέρμαχοι των ίδιων δημοκρατικών αρχών και αξιών. Η ώρα των σημαντικών αποφάσεων αναφορικά με τη δύναμη, συνοχή και δυναμική της ΕΕ, αλλά και της απαραίτητης συνέχειας ύπαρξης του ΝΑΤΟ, υπό το φως των γεωπολιτικών εξελίξεων, στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, τον Ειρηνικό αλλά και σε άλλα μέρη του πλανήτη, έχει φθάσει.
