Aνησυχία διεθνώς επικρατεί για τις εξελίξεις στο Ιράν, καθώς το θεοκρατικό καθεστώς δείχνει αποφασισμένο να φτάσει στα άκρα προκειμένου να ανακόψει το νέο κύμα αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Στο επίκεντρο της καταστολής επανέρχεται η πολιτοφυλακή Μπασίτζ, μια αμφιλεγόμενη παραστρατιωτική δύναμη που εδώ και δεκαετίες χρησιμοποιείται ως εργαλείο επιβολής της κρατικής εξουσίας.
Διαβάστε: Βυθίζεται στο αίμα το Ιράν: Φόβοι για περισσότερους από 1.000 νεκρούς
Σύμφωνα με τη Human Rights Activists News Agency, τις τελευταίες 15 ημέρες έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 544 άνθρωποι, ανάμεσά τους και οκτώ παιδιά, καθώς οι συγκρούσεις διαδηλωτών με τις δυνάμεις ασφαλείας εξελίσσονται καθημερινά με ιδιαίτερη ένταση. Παρά τους ισχυρισμούς του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ότι η κατάσταση «βρίσκεται υπό πλήρη έλεγχο», κυβερνητικές κινήσεις δείχνουν προετοιμασία για ακόμη πιο σκληρά μέτρα.
Μπασίτζ: Ποιοι είναι και πώς λειτουργούν
Η λέξη «Μπασίτζ» στα φαρσί σημαίνει «κινητοποίηση» και περιγράφει μια εθελοντική παραστρατιωτική οργάνωση που λειτουργεί ως υποστηρικτικός βραχίονας των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, του πανίσχυρου σώματος που είναι επιφορτισμένο με την προστασία του πολιτικού συστήματος στο Ιράν.
Η οργάνωση ιδρύθηκε αμέσως μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 από τον αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος είχε δηλώσει ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε να καταστραφεί όσο διέθετε μια πολιτοφυλακή εκατομμυρίων ανδρών. Οι Μπασίτζ στρατολογούν μέλη από αγροτικές και αστικές περιοχές και οργανώνονται κυρίως γύρω από τζαμιά στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Σε αυτούς προσχωρούν συνήθως νεαρά άτομα από φτωχότερα και πιο συντηρητικά κοινωνικά στρώματα.
Με παρουσία σχεδόν σε κάθε πόλη και κωμόπολη, η πολιτοφυλακή λειτουργεί ως επικουρική δύναμη κρατικού ελέγχου, αναλαμβάνοντας καθήκοντα επιτήρησης, συμμετέχοντας στην επιβολή της «αστυνομίας ηθών» και παίζοντας ενεργό ρόλο στην καταστολή αντικυβερνητικών συγκεντρώσεων.
Μπασίτζ και καταστολή διαδηλώσεων στο Ιράν
Ο ρόλος των Μπασίτζ ενισχύθηκε καθοριστικά στη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, όταν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατατάχθηκαν εθελοντικά, ανάμεσά τους ακόμη και παιδιά 12 ετών, στο πλαίσιο εκτεταμένων εκστρατειών προπαγάνδας. Σύμφωνα με ιστορικούς, τα μέλη τους χρησιμοποιήθηκαν σε επιθέσεις «ανθρώπινου κύματος», συχνά με βαρύτατο κόστος σε ανθρώπινες ζωές.
Μετά το 2003, η οργάνωση αναδιοργανώθηκε και ενδυναμώθηκε, εν μέσω φόβων για δυτική ή αμερικανική επέμβαση. Έκτοτε, οι Μπασίτζ βρίσκονται σταθερά στην πρώτη γραμμή κοινωνικών αναταραχών. Το 2009 συμμετείχαν στην καταστολή των μαζικών διαδηλώσεων που ακολούθησαν τις προεδρικές εκλογές, ενώ το 2022 είχαν ενεργό ρόλο στις κινητοποιήσεις μετά τον θάνατο της 22χρονης Μάχσα Αμινί, ενώ βρισκόταν υπό κράτηση της «αστυνομίας ηθών».
Στο σημερινό κύμα διαδηλώσεων, που χαρακτηρίζεται από ορισμένους ως το πιο δυναμικό των τελευταίων ετών, μέλη της πολιτοφυλακής έχουν αναπτυχθεί σε πολλές πόλεις. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις εμπλοκής τους στην παρακολούθηση της διαδικτυακής δραστηριότητας. Το πρακτορείο Basij News Agency ανέφερε ότι ιστοσελίδες και λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τέθηκαν εκτός λειτουργίας, σημειώνοντας ότι «συνεχίζονται οι συλλήψεις μπλόγκερ που υποστηρίζουν τις ταραχές».
Η πολιτοφυλακή Μπασίτζ, όπως και συγκεκριμένοι διοικητές της, έχουν επανειλημμένα βρεθεί στο στόχαστρο διεθνών κυρώσεων, κυρίως από τις ΗΠΑ, για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βίαιη καταστολή διαδηλώσεων και καταγγελίες για χρήση ανήλικων μαχητών.
Με πληροφορίες από CNN
