Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, σχεδόν ένας στους δύο δηλώνει ότι δεν αισθάνεται ευτυχισμένος. Τα οικονομικά προβλήματα, η αβεβαιότητα και η καθημερινή πίεση φαίνεται να βαραίνουν την καθημερινότητά μας. Κι όμως, κάπου μακριά, υπάρχει μια χώρα όπου η ευτυχία δεν είναι απλώς συναίσθημα, αλλά επίσημο νόμισμα: το Μπουτάν μετρά την πρόοδο όχι με το ΑΕΠ, αλλά με τον Δείκτη Ευτυχίας των Πολιτών, γνωστό ως Gross National Happiness (GNH).
Αναρωτιέται κανείς: είμαστε πραγματικά μακριά από την ευτυχία ή απλώς κοιτάμε τα πράγματα από λάθος οπτική γωνία;
Η αρχή της … ευτυχίας
Η ιδέα του Δείκτη Ευτυχίας ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 από τον 4ο Βασιλιά του Μπουτάν, Jigme Singye Wangchuck, ο οποίος πίστευε ότι η ευημερία των πολιτών είναι πιο σημαντική από το οικονομικό μέγεθος της χώρας. Η φιλοσοφία του βασιζόταν σε μια παραδοσιακή αντίληψη της ζωής, όπου η αρμονία με τον εαυτό, την κοινότητα και τη φύση έχει μεγαλύτερη αξία από τα χρήματα.
Το 2008, αυτή η ιδέα πήρε συνταγματική υπόσταση: η χώρα δεσμεύτηκε επίσημα να προωθεί την ευτυχία ως κεντρικό στόχο πολιτικής. Ο GNH, όπως ονομάζεται, δεν μετρά μόνο το αίσθημα ικανοποίησης, αλλά και την ψυχολογική ευεξία, την υγεία, την εκπαίδευση, την κοινωνική συνοχή και την προστασία του περιβάλλοντος.
Γεωγραφία, διπλωματία και διεθνές προφίλ
Το Μπουτάν είναι μια μικρή ορεινή χώρα στη νότια Ασία, ανάμεσα στην Ινδία και την Κίνα, με πληθυσμό περίπου 780.000 κατοίκους. Οι στενές σχέσεις με την Ινδία εξασφαλίζουν ενεργειακή και οικονομική στήριξη, ενώ η μακροχρόνια στρατηγική ουδετερότητας απέναντι στην Κίνα διασφαλίζει τη διατήρηση της ανεξαρτησίας του βασιλείου.
Τα διεθνή μέσα συχνά αναφέρονται στο Μπουτάν ως «το μυστικό βασίλειο των Ιμαλαΐων», επισημαίνοντας την αυστηρή πολιτική διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και την πρωτοποριακή προσέγγιση στην ευτυχία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι το βασίλειο έχει περιορισμένο τουρισμό, με αυστηρά ποσοστά επισκεπτών ετησίως, ενώ εφαρμόζει πολιτικές βιώσιμου τουρισμού για να μην διαταραχθεί η κοινωνική και περιβαλλοντική ισορροπία.
Η χώρα παραμένει μικρή σε μέγεθος αλλά μεγάλη σε διεθνές ενδιαφέρον: οι πολιτικές της για την ευτυχία και την οικολογική προστασία έχουν αναλυθεί σε φόρουμ όπως ο ΟΗΕ και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ενώ τα media τονίζουν συνεχώς τη μοναδικότητά της σε σύγκριση με πιο αναπτυγμένες ή οικονομικά ισχυρές χώρες.
Η πρωτοπορία με τα κρυπτονομίσματα
Στο πνεύμα της καινοτομίας και της βελτίωσης της ζωής των πολιτών, το Μπουτάν δεν περιορίζεται μόνο στη μέτρηση της ευτυχίας, αλλά πειραματίζεται και με την οικονομία του μέλλοντος. Η χώρα αξιοποίησε την πλεονάζουσα υδροηλεκτρική της ενέργεια για να δημιουργήσει το πρώτο ορυχείο bitcoin στο ορεινό πέρασμα Dochula. Η κίνηση αυτή, πρωτοβουλία του Ujjwal Deep Dahal, επικεφαλής του κρατικού επενδυτικού ταμείου και αποφοίτου του MIT, ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν η αξία των κρυπτονομισμάτων σημείωνε ραγδαία άνοδο. Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα: η φτώχεια μειώθηκε από 28% το 2017 σε 11,6% το 2022, οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων αυξήθηκαν κατά 65% και το κράτος κατάφερε να πουλήσει bitcoin αξίας 100 εκατομμυρίων δολαρίων για την ενίσχυση του δημοσίου. Παράλληλα, η χώρα ενσωμάτωσε τα κρυπτονομίσματα σε καθημερινές εφαρμογές, λανσάροντας το πρώτο εθνικό σύστημα πληρωμών για τουρίστες και ψηφιακή ταυτότητα βασισμένη στο Ethereum, δείχνοντας πώς η τεχνολογία blockchain μπορεί να συνδυαστεί με την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία σε ένα μικρό, παραδοσιακό κράτος. Με αυτόν τον τρόπο, το Μπουτάν αποδεικνύει ότι η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει όχι μόνο την οικονομική ανάπτυξη αλλά και την ευημερία των πολιτών.
Επίγειος παράδεισος ή μήπως όχι;
Παρά την καινοτομία του GNH, η πραγματικότητα δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Η χώρα αντιμετωπίζει προβλήματα όπως η νεανική ανεργία και η μετανάστευση για εργασία, κυρίως προς γειτονικές χώρες όπως η Ινδία. Πολλοί νέοι αφήνουν το Μπουτάν αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες, γεγονός που θέτει σε δοκιμασία τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και του πολιτιστικού ιστού.
Επιπλέον, η μέτρηση της ευτυχίας παραμένει σύνθετη υπόθεση: ενώ οι πολίτες σε κάποιους τομείς φαίνονται ευτυχισμένοι, άλλες πτυχές της ζωής, όπως η οικονομική ασφάλεια ή η δυνατότητα προσωπικής ανέλιξης, δείχνουν ότι η χώρα έχει ακόμα δρόμο να διανύσει.
Στο ντοκιμαντέρ Agent of Happiness (2024), που έκανε πρεμιέρα στο Sundance Film Festival, δύο υπάλληλοι του Κέντρου Μελέτης της Εθνικής Ευτυχίας ταξιδεύουν στα χωριά του Μπουτάν για να μετρήσουν την καθημερινή ζωή των πολιτών.
Στην κοιλάδα Bumthang, μια ηλικιωμένη γυναίκα απλώνει σπόρους στον ήλιο και χαμογελά: «Η ευτυχία μου είναι όση η ποσότητα του ρυζιού στην αποθήκη μου», λέει. Μερικά χιλιόμετρα πιο πέρα, ο 17χρονος Karma κοιτάζει τα βουνά και μιλά για την ανάγκη πολλών νέων να φύγουν στην Ινδία για δουλειά — ακόμα και σε μια χώρα που θεωρεί την ευτυχία υπέρτατο στόχο.
Το ντοκιμαντέρ αποκαλύπτει την αλήθεια πίσω από τους αριθμούς του GNH: η ευτυχία μετριέται με ανθρώπινες ζωές, όχι μόνο με κλίμακες. Ο υπάλληλος που συλλέγει τα δεδομένα, μέλος της μειονότητας Νεπαλέζων, βιώνει τις δικές του προκλήσεις, δείχνοντας ότι η μέτρηση της ευτυχίας είναι όσο προσωπική όσο και συλλογική.
Στιγμές σαν αυτές — σπόροι που στεγνώνουν, βλέμματα νέων που αναζητούν μέλλον — υπενθυμίζουν ότι η ευτυχία στο Μπουτάν δεν είναι ιδέα στα χαρτιά. Είναι η καθημερινή ζωή, οι σχέσεις, η φύση και η κοινότητα, όλα συνδεδεμένα σε ένα σύστημα που προσπαθεί να μετρήσει το απρόβλεπτο.
