Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
της Κωνσταντίνας Δ. Καρακώστα
Επίκουρης Καθηγήτριας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
“It is not what we think or feel that makes us who we are. It is what we do. Or fail to do…” – Jane Austen, Sense and Sensibility.
Στο ρομαντικό μυθιστόρημά της Λογική και Ευαισθησία η Τζέιν Όστεν εκφράζει έναν ηθικό προβληματισμό που οδηγεί στον πυρήνα της ανθρώπινης ευθύνης. Σχεδόν αμείλικτα διαπιστώνει ότι η ταυτότητά μας δεν συγκροτείται από τις εσωτερικές μας διαθέσεις, αλλά από τις πράξεις μας, που βαραίνουν τόσο πολύ όσο και οι παραλείψεις μας. Η συγγραφέας ξεκινάει από τη νοτιοδυτική Αγγλία των τελευταίων χρόνων του 18ου αιώνα, από τη ζωή τριών αδελφών, για να καταλήξει στο συμπέρασμα πως τα αισθήματα, όσο ειλικρινή κι αν είναι, δεν αρκούν. Πως η ηθική δεν είναι στα λόγια αλλά στο φανερό αποτύπωμα των πρακτικών επιλογών μας. Το ποιοι πραγματικά είμαστε δεν είναι το πόσο ευαίσθητοι νομίζουμε ότι είμαστε, αλλά το τι επιλέγουμε συνειδητά να πράξουμε.
Η πράξη και ακόμη περισσότερο η αδράνεια, η επιλογή του να κρυφτούμε, να βάλουμε τα πράγματα κάτω από το χαλί είναι αυτές που μας χαρακτηρίζουν και δείχνουν ποιοι πραγματικά είμαστε. Μπορεί να σκεφτόμαστε αγαπητικά, να αισθανόμαστε συμπόνια, να δηλώνουμε κατανόηση, αν όμως δεν ενεργούμε αντίστοιχα τότε η ταυτότητά μας είναι άλλη. Εκεί όπου το «ήθελα» συγκρούεται με το «έπρεπε», και το «ένιωσα» με το «έπραξα» η πράξη αναδεικνύεται ως τελικός κριτής που αποδεικνύει περίτρανα και αλάνθαστα τον χαρακτήρα μας. Όχι το ποιοι νομίζουμε ότι είμαστε. Το ποιοι πραγματικά είμαστε. Και η αλήθεια είναι πως η ζωή αποδεικνύει πως η Όστεν έχει δίκιο. Πίσω από το συναίσθημα υπάρχει πάντα λογική. Δεν υπάρχει συναίσθημα χωρίς λογική από κάτω.
Επιθυμίες, φόβοι, απαγορεύσεις, προσδοκίες, παλιά ίχνη, αυτή η πολυδαίδαλη εσωτερική συλλογιστική αλυσίδα που συγκροτείται, η αναγνώριση εν τέλει της λογικής μας όχι μόνο δεν μας απομακρύνει από το συναίσθημα, αλλά μας φέρνει πιο κοντά του. Γιατί μόνο όταν κατανοήσουμε γιατί νιώθουμε όπως νιώθουμε, μπορούμε πραγματικά να αναλάβουμε την ευθύνη του τρόπου με τον οποίο ζούμε, σχετιζόμαστε και επιλέγουμε. Η ιστορία μας, η προσωπική μας ιστορία, η κατάδικιά μας ιστορία δεν γράφεται με προθέσεις. Γράφεται με αποφάσεις που ελήφθησαν ή δεν ελήφθησαν τη στιγμή που έπρεπε. Τελικά, αυτό που μας καθορίζει δεν είναι το πόσο «καλοί άνθρωποι» πιστεύουμε ότι είμαστε, αλλά το πώς στεκόμαστε όταν το κόστος γίνεται πραγματικό. Όταν η πράξη απαιτεί θάρρος, συνέπεια ή απώλεια. Εκεί, στο σημείο της δοκιμασίας, εκεί που δεν τολμήσαμε ποτέ να κάνουμε, εκεί ακριβώς αποκαλύπτεται ποιοι πραγματικά είμαστε.
Το 2025 άκουσα την Τζέιν Όστεν να μου λέει ότι «Δεν είναι αυτό που σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε που μας κάνει αυτό που είμαστε. Είναι αυτό που κάνουμε. Ή αυτό που αποτυγχάνουμε να κάνουμε.»
Το 2026 που μόλις ξεκίνησε νιώθω τεράστια ευγνωμοσύνη γιατί ακούω τον Οδυσσέα Ελύτη να μου λέει πως
«Μου φτάνει που αγαπώ τέσσερις ανθρώπους
Πολύ…
Που ξοδεύω τις ανάσες μου μόνο γι’ αυτούς.
Που δεν φοβάμαι να θυμάμαι.
Που δε με νοιάζει να με θυμούνται.
Που μπορώ και κλαίω ακόμα.
Και που τραγουδάω…μερικές φορές…»
Τις πιο θερμές ευχές μου για ένα ευτυχισμένο 2026!
Χρόνια άφθιτα και γηθόσυνα!
