Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
της Κωνσταντίνας Δ. Καρακώστα
Επίκουρης Καθηγήτριας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
Η νέα χρονιά έρχεται πάντα σαν μια λευκή σελίδα. Μια υπόσχεση, μια πιθανότητα, μια ευκαιρία να ξαναδούμε τον εαυτό μας από την αρχή. Κι όμως, πίσω από τα ρολόγια που μετρούν αντίστροφα και τα φωτάκια που αναβοσβήνουν, κρύβεται μια αλήθεια πολύ πιο παλιά από κάθε ημερολόγιο: τίποτα δεν γεννιέται χωρίς επιθυμία. Το είπε ο Πλάτων μέσα στους διαλόγους του, με εκείνη τη λιτότητα που μοιάζει σχεδόν αυτονόητη όταν την ακούς: «Ἔρως ἐστιν ἐπιθυμία τοῦ ἀγαθοῦ» — η πραγματική επιθυμία είναι αναζήτηση του καλού, της πληρότητας, της εξέλιξης.
Κάθε νέα χρονιά, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένας κύκλος που ξεκινά· είναι μια εσωτερική κίνηση της ψυχής προς αυτό που επιθυμεί. Η ψυχή, όπως γράφει ο Πλάτων στην Πολιτεία, μοιάζει με το μάτι: αν δεν στραφεί προς το φως, αν δεν τραφεί, αν δεν εξασκηθεί, σκοτίζεται. Δεν βλέπει καθαρά τι θέλει. Και κάπως έτσι περνούν χρόνια ολόκληρα, με επιθυμίες μισοειπωμένες και όνειρα μισοτελειωμένα. Δεν αρκεί, λοιπόν, να θέλεις. Πρέπει να στρέψεις την ψυχή σου προς το φως της επιθυμίας σου αλλιώς μένεις «σκοτεινός», εγκλωβισμένος σε προθέσεις χωρίς πράξεις. Η επιθυμία πρέπει να γίνει ορμή. Αυτό που ο Πλάτων ονόμασε κίνηση της ψυχής. Γιατί η ψυχή, όταν επιθυμεί αληθινά, δεν μένει ποτέ ακίνητη.
Όμως, ο Πλάτων έθεσε και μια άλλη, πιο απαιτητική προϋπόθεση: η επιθυμία χρειάζεται καθοδήγηση. Δεν είναι αρκετό να επιθυμείς με πάθος· χρειάζεται να επιθυμείς με σοφία. «Ὁ ἀληθῶς ἐλεύθερος», λέει, δεν αφήνεται στα τυφλά κύματα των επιθυμιών του, αλλά κατευθύνεται από την «ἡγεμονικὴ ψυχή» — το καλύτερο μέρος του εαυτού μας, εκείνο που γνωρίζει τι πραγματικά αξίζει. Έτσι, η νέα χρονιά δεν είναι ο χρόνος των ανέμελων υποσχέσεων, αλλά ο χρόνος της ευθύνης. Να διαλέξεις τι θέλεις πραγματικά. Να ξεχωρίσεις το ουσιώδες από το πρόσκαιρο. Να μην αφήσεις την επιθυμία να γίνει μια όμορφη φαντασίωση, αλλά ένας στόχος.
Και κάπου εδώ βρίσκεται η παρηγορητική σοφία του Πλάτωνα: τα μεγάλα δεν είναι εύκολα αλλά ούτε αδύνατα. Στην αρχή κάθε έτους, νιώθουμε συχνά πως οι στόχοι μας είναι σαν εκείνη την ανάβαση από το σπήλαιο της Πολιτείας προς το φως: δύσκολη, κουραστική, με στιγμές αμφιβολίας. Κι όμως, ο άνθρωπος φτάνει στο φως μόνο περπατώντας προς αυτό. Η δυσκολία δεν είναι σημάδι αποτυχίας, είναι το φυσικό μονοπάτι της μεταμόρφωσης. Αν μπορέσουμε, λοιπόν, μέσα στη νέα χρονιά, να δούμε τις επιθυμίες μας όχι ως ευχές αλλά ως δρόμους. Όχι ως φευγαλέες ιδέες αλλά ως δεσμεύσεις προς τον εαυτό μας, τότε κάτι βαθύ αλλάζει. Η επιθυμία γίνεται επιλογή. Η επιλογή γίνεται πράξη. Και η πράξη φέρνει την πραγματικότητα λίγο πιο κοντά σε αυτό που οραματιστήκαμε.
Η νέα χρονιά δεν μας υπόσχεται τίποτα. Εμείς της δίνουμε το νόημα. Κι αν κάτι μας διδάσκει ο Πλάτων είναι ότι η ψυχή έχει μια φυσική ροπή προς το φως, αρκεί να της δώσουμε την κατεύθυνση, την τροφή και τη δύναμη να το ακολουθήσει. Τελικά, οι επιθυμίες μας μπορούν να γίνουν πραγματικότητα. Όχι επειδή το λέει το ημερολόγιο, αλλά επειδή το λέει η ίδια η ανθρώπινη φύση. Η ψυχή κινείται προς αυτό που αγαπά. Κι αν αγαπήσουμε βαθιά αυτό που επιθυμούμε, η νέα χρονιά δεν θα είναι μια ευχή, θα είναι μια αρχή.
