Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
του Κωνσταντίνου Μπούρα
Η Άννα Κοντονή έχει σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες και Ιστορία. Έχει διατελέσει Διευθύντρια του Ινστιτούτου Επιμόρφωσης του Ε.Κ.Δ.Δ.Α. και σήμερα είναι Σύμβουλος στο Α.Σ.Ε.Π. Το επιστημονικό της έργο εστιάζεται στο πεδίο των πολιτικών ιδεών και της εκπαίδευσης ενηλίκων. Διηγήματά της έχουν δημοσιευτεί σε ανθολογίες και έχει εκδώσει το: «Η ζωή κάπως διαφορετικά …» (εκδ.Νίκας).
Η Δρ Άννα Κοντονή συνομιλεί με τον Δρα Κωνσταντίνο Μπούρα για την Επιστήμη, την Τεχνολογία, την Λογοτεχνία σήμερα.
Είστε εκπαιδεύτρια ενηλίκων, επιστήμων, αλλά και λογοτέχνης μάχιμος. Που τέμνονται αυτοί οι επάλληλοι κύκλοι; Ή μήπως είναι ομόκεντροι;
Κάθε άνθρωπος δεν έχει μία ταυτότητα, ούτε υπηρετεί έναν κοινωνικό ρόλο. Και οι κύκλοι άλλοτε είναι ομόκεντροι και άλλοτε επάλληλοι. Αν η θεώρηση αφορά στο «εγώ» οι πολλαπλές ταυτότητες έχουν το ίδιο κέντρο με διαφορετικού μήκους ακτίνες. Είναι όπως στον πίνακα του Καντίνσκι «Μελέτη Χρώματος. Τετράγωνα με Κύκλους» που απεικονίζονται ομόκεντροι κύκλοι και κάθε κύκλος έχει το δικό του ξεχωριστό χρώμα. Αν η θεώρηση αφορά στις σχέσεις του «εγώ» με τους «άλλους» οι πολλαπλές ταυτότητες έχουν διαφορετικά κέντρα και οι κύκλοι άλλοτε τέμνονται, άλλοτε εφάπτονται ή είναι απομακρυσμένοι γιατί στις κοινωνικές σχέσεις δεν υπάρχει αποκλειστικά ένα κέντρο, αλλά πολλά και διαφορετικά. Ασφαλώς πάντα υπάρχει ο δικός μου κύκλος εντός του οποίου όμως υπάρχουν οι επάλληλοι κύκλοι. Είναι όπως σε έναν άλλον πίνακα του Καντίνσκι, στον «Κύκλοι σε Κύκλο», που απεικονίζονται επάλληλοι κύκλοι, οι οποίοι βρίσκονται μέσα σε έναν μεγαλύτερο.
Είστε φιλότεχνη; Θα περιγράφατε τον εαυτό σας ως ερημίτη;
Όλες οι δημιουργικές εκφράσεις που αποτυπώνουν ιδέες και συναισθήματα ενδιαφέρουν κάθε άνθρωπο με αισθητική και ενσυναίσθηση. Η τέχνη μιλά στη ψυχή και η επιστήμη στη λογική, ο συνδυασμός αυτών οδηγεί στον Λόγο. Τον εαυτό μου θα τον περιέγραφα ως κοινωνικό ερημίτη.
Η ποίηση πώς μπαίνει στη ζωή σας;
Η ποίηση προηγήθηκε του πεζού λόγου, είναι αρχέγονη ανάγκη, την κουβαλάμε με τη γέννησή μας γι’ αυτό και μπαίνει στη ζωή μου όπως το οξυγόνο στους πνεύμονες.
Τι ρόλο διαδραματίζει η Τεχνολογία στην δημιουργική πνευματική έκφραση;
Η πνευματική έκφραση συνδέεται με την ελευθερία σκέψης. Σήμερα η εξουσία διαμόρφωσης της γνώμης περνάει στους αλγόριθμους των εταιρειών και φαλκιδεύεται η ελευθερία σκέψης, η οποία αποτελεί προϋπόθεση ώστε ο άνθρωπος, δημιουργός της τέχνης, να μπορεί να συλλαμβάνει την εσωτερικότητα των υποκειμένων και τις κοινωνικές διεργασίες που συντελούνται. Το ερώτημα προς το παρόν δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη υποκαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά αν στο μέλλον θα υπάρξει ένας «Άμλετ» ή ένας «Ιεροεξεταστής», αν θα υπάρξει μία «Μάμα Ρόμα» ή κάποια «Έβδομη Σφραγίδα». Η φαντασία σίγουρα απουσιάζει από την τεχνητή νοημοσύνη, όμως η δυστυχία θα είναι αν αρχίσει να ξεθωριάζει στον άνθρωπο.
Η Φαντασία αρκεί για την Μυθοπλασία;
Η συμβολή της φαντασίας είναι σημαντική στη μυθοπλασία, αλλά δεν επαρκεί. Ο δημιουργός της μυθοπλασίας χρειάζεται να έχει κατανοήσει την εποχή του. Για παράδειγμα, το μεγαλειώδες έργο του Ντοστογιέφσκι «Έγκλημα και Τιμωρία» πραγματεύεται, μεταξύ των άλλων, τη διαπάλη δύο πνευματικών ρευμάτων, του γερμανικού ρομαντισμού και του εμπειρικού αγγλοσαξωνικού διαφωτισμού στα πρόσωπα του Ρασκόλνικοφ και του ανακριτή Πετρόβιτς αντίστοιχα. Συγκρούονται από την μία ο ιδεαλισμός της ηθικής ανωτερότητας μιας ιδιαίτερης κατηγορίας εξαιρετικών και ηρωικών ανθρώπων που είναι σε θέση να προσδιορίσουν την ολότητα και από την άλλη η σιγουριά της μερικότητας και της ανάλυσης, της ακρίβειας των δεδομένων και της τυπικής λογικής. Ο Ντοστογιέφσκι, όπως όλοι οι μεγάλοι συγγραφείς, γνώριζε σε βάθος την εποχή του. Η φαντασία για να μετεξελιχθεί σε πνευματικό έργο χρειάζεται να στηριχθεί στην πραγματικότητα μέσω των αισθήσεων και της νόησης.
Τα δικά σας πεζογραφήματα σε ποιο βαθμό στηρίζονται στην καθημερινότητα;
Εκκινούν από την καθημερινότητα των ανθρώπων και στη συνέχεια προσπαθώ να αποδράσω από χωροχρονικές δεσμεύσεις. Εμπνέομαι από ολοκληρωμένες, πραγματωμένες καταστάσεις, αλλά και από μη πραγματωμένες που κρύβουν τη δυνατότητα να μετασχηματισθούν σε υλοποιημένη πραγματικότητα.
Ο Ρεαλισμός είναι αδυναμία ή νομοτέλεια;
Η έννοια της νομοτέλειας περιλαμβάνει την ύπαρξη σταθερών νόμων και είναι συγγενής με την έννοια της αιτιοκρατίας. Επιπλέον, υποκρύπτει την παραδοχή της μη ύπαρξης ηθικής κάτι που ισχύει για τον νόμο της βαρύτητας, αλλά, όταν μεταφερόμαστε στις ανθρώπινες κοινωνίες μια τέτοια παραδοχή οδηγεί στον όλεθρο. Ο ρεαλισμός αν στηρίζεται αποκλειστικά στην αιτιοκρατία είναι αδυναμία. Αν με τον ρεαλισμό εννοούμε την πραγματιστική σύλληψη της ιστορίας κλείνοντας ερμητικά την πόρτα στην πιθανότητα, στην αβεβαιότητα, στο τυχαίο και στην απροσδιοριστία, τότε είναι αδυναμία.
Υπάρχει κοινώς αποδεκτή Πραγματικότητα;
Η πραγματικότητα είναι σαν ένα νέφος που ανά πάσα στιγμή παίρνει διαφορετικό σχήμα και γίνεται αντιληπτή μέσα από τη συνείδηση. Ό,τι γνωρίζουμε είναι οι μορφές της πραγματικότητας όπως εμφανίζονται στη συνείδησή μας.
Και ποιος είναι ο ρόλος της επιστήμης;
Κάτι το οποίο θεωρούμε ορθό μπορεί στη συνέχεια να το εγκαταλείψουμε αν εξαφανισθούν οι περιστάσεις στις οποίες αναφερόταν. Η αλήθεια παραμένει σχετική και ταυτόχρονα απόλυτη, δηλαδή η μετέπειτα αναθεώρηση δεν σημαίνει ότι το προηγούμενο δεν ήταν αληθές.
Η ενασχόληση με τα κοινά είναι μονόδρομος;
Στην κλασική αρχαιότητα ο άνθρωπος είναι «πολίτης», συμμετέχει στις αποφάσεις της πόλης του. Σήμερα προσθέτουμε το επίθετο «ενεργός» γιατί έχει εκπέσει η έννοια του πολίτη. Οι κυβερνώμενοι κυρίως ενδιαφέρονται για τα παραγόμενα αποτελέσματα των πολιτικών αποφάσεων διότι πρωτίστως λειτουργούν ως ιδιώτες. Συγκρούεται η ιδιότητα του πολίτη με τον «εγωιστικό» εαυτό τους, τον ιδιώτη που επιδιώκει την ικανοποίηση των ιδιαίτερων συμφερόντων του. Αλλά μια παροιμία λέει: «Βοήθησε να βελτιωθεί η ζωή του γείτονα, για να βελτιωθεί η δική σου ζωή».
Τι νιώθετε ως διακαή ανάγκη να δηλώσετε αυτοβούλως;
Στην εποχή των likes να μη χάσουμε οι άνθρωποι την πνευματικότητά μας.
