Η Καθηγήτρια Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων, ερευνήτρια στο CERN και διακεκριμένη Λογοτέχνης Κατερίνα Ζαχαριάδου συνομιλεί με τον Κωνσταντίνο Μπούρα.
Η Κατερίνα Ζαχαριάδου είναι καθηγήτρια Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, αναπληρώτρια εκπρόσωπος του ιδίου Πανεπιστημίου στο πείραμα ATLAS του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών CERN και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Σπουδών Φυσικής Υψηλών Ενεργειών.
Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1984, εκδίδοντας διηγήματα. Έκτοτε, ποιήματα και διηγήματά της έχουν παρουσιαστεί σε ραδιοφωνικές εκπομπές, λογοτεχνικές εκδηλώσεις και έχουν δημοσιευτεί σε συλλογικές εκδόσεις, ετήσιες ανθολογίες και λογοτεχνικά περιοδικά. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Μέρες στην Καρχηδόνα (εκδ. Παρασκήνιο), Απόηχοι (εκδ. Ινφογνώμων) και Νυχτερινή Βροχή (εκδ. Νίκας). Είναι μέλος του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός και του ελληνικού παραρτήματος Pen Greece του διεθνούς λογοτεχνικού σωματείου Pen International.
Γεννηθήκατε φιλόσοφος ή ποιήτρια;
Υπάρχει ποίηση χωρίς φιλοσοφία; Πάντως, είναι αλήθεια ότι μεγάλωσα σ’ ένα σπίτι γεμάτο βιβλία φιλοσοφίας που με γοήτευσαν από νωρίς. Ήταν η φιλοσοφία που με οδήγησε όχι μόνο στην ποίηση αλλά και στη φυσική.
Πώς συνδυάζετε το αριστερό με το δεξί ημισφαίριο τού εγκεφάλου σας;
Όπως συνδυάζουμε το αριστερό με το δεξί μας πόδι για να ισορροπούμε. Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται σε αυστηρούς κανόνες που αναπόφευκτα έχουν διαμορφώσει τον τρόπο σκέψης μου. Από την άλλη, η λογοτεχνία, παρότι έχει τη δική της τεχνική, διαπνέεται από την έμπνευση. Έχω ανάγκη το οξυγόνο αυτής της ελευθερίας.
Διοικητικά και επαγγελματικά καθήκοντα πώς αλληλεπιδρούν με την πνευματική σας ζωή;
Δεν τα ξεχωρίζω από την πνευματική μου ζωή. Διδασκαλία, έρευνα, ακόμα και η διοίκηση όταν τις στηρίζει, αποτελούν για μένα πηγές δημιουργίας και μέρος της καθημερινής πνευματικής μου ζωής.
Τι σχέση έχει η ερευνητική σας εργασία στο CERN με τη μελέτη των λεγομένων Προσωκρατικών Φιλοσόφων;
Στο CERN, παρά την τεράστια πρόοδο της επιστήμης, συνεχίζουμε να αναζητούμε απαντήσεις στα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα που απασχόλησαν τους Προσωκρατικούς πριν από χιλιάδες χρόνια: ποια είναι τα δομικά στοιχεία της ύλης και ποια η αρχή των πάντων. Μας κινεί η ίδια ανθρώπινη ανάγκη – να κατανοήσουμε το μυστήριο της ύπαρξης. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι εκείνοι βασίστηκαν στον στοχασμό ενώ εμείς στηρίζουμε τις ανακαλύψεις μας στο πείραμα. Ο Λεύκιππος και ο Δημόκριτος θεωρούσαν ότι αδιαίρετα συστατικά της ύλης είναι τα άτομα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ύλη δομείται από quarks και λεπτόνια. Ο Θαλής πίστευε ότι η αρχή των πάντων είναι το νερό, ο Αναξίμανδρος το άπειρο και ο Ηράκλειτος το πυρ. Aντίστοιχα, εμείς προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι, όταν γεννήθηκε το Σύμπαν, οι τέσσερις θεμελιώδεις δυνάμεις που σήμερα διέπουν τον κόσμο μας ήταν μία και μοναδική.
Συμμετέχετε σε ημερίδες, σε συμπόσια, σε επιστημονικά συνέδρια. Αυτή σας η έντονη κοινωφελής ακαδημαϊκή σας δραστηριότητα σάς στερεί χρόνο από την πρωτογενή λογοτεχνική σας δημιουργία;
Αναπόφευκτα, ναι. Ωστόσο, αυτή η δραστηριότητα είναι αναγκαία γιατί μόνο μέσα από την αλληλεπίδραση προχωρά η έρευνα. Επιπλέον, η γνώση δεν πρέπει να μένει περιχαρακωμένη στους επιστημονικούς κύκλους. Οφείλουμε να την διαχέουμε στην κοινωνία.
Πώς βλέπετε την παρακμή τού Σύγχρονου Υλιστικού Αντιπνευματικού Καταναλωτικού και αναλώσιμου Πολιτισμού μας;
Μία λέξη αρκεί: αυτοκαταστροφική.
Προσβλέπετε σε μια καινούργια Αναγέννηση;
Το ελπίζω. Όμως τίποτα δεν χαρίζεται. Πρέπει ο καθένας μας, από το δικό του μετερίζι, να αγωνιστεί γι’ αυτήν.
Η Φύση και ο Πολιτισμός είναι έννοιες αλληλένδετες;
Δυστυχώς, έχουμε ξεχάσει πως είμαστε πλάσματα της Φύσης. Αποξενωθήκαμε από αυτήν και έτσι βρεθήκαμε απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό. Δεν μπορούμε να παράξουμε Πολιτισμό όσο είμαστε σε σύγκρουση με τον εαυτό μας.
Η Τεχνολογία μπορεί να αντιστρέψει την επαπειλούμενη Κλιματική Αλλαγή;
Η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει αλλά δεν μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο. Καμία καινοτομία δεν θα μας βοηθήσει εάν δεν περιοριστεί η απληστία και η κοινωνική αδιαφορία.
Ρομποτική και Τεχνητή Νοημοσύνη. Κβαντικοί Υπολογιστές τού αμέσου Μέλλοντος. Εργαλεία ή φόβητρα;
Εξαρτάται από το πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε. Δεν είναι τα εργαλεία που πρέπει να φοβόμαστε αλλά τον ίδιο μας τον εαυτό. Η ιστορία δείχνει ότι συχνά στρέψαμε τις ανακαλύψεις εναντίον μας. Ας ελπίσουμε ότι αυτή τη φορά η ζυγαριά θα γείρει υπέρ μας.
Η καραντίνα λόγω κορωνοϊού είχε θετικές ή αρνητικές επιπτώσεις στο λογοτεχνικό σας έργο και στην πνευματική σας εξέλιξη;
Είχε μόνο θετικές επιπτώσεις. Η πανδημία μάς έφερε αντιμέτωπους με πρωτόγνωρες καταστάσεις. Συνειδητοποιείς πόσο εύθραυστη είναι η ζωή μας, πόσο εξαρτώμενη από τις αποφάσεις άλλων και πόσο μεγάλη ανάγκη έχουμε την καθημερινή επαφή με τους ανθρώπους μας. Αυτή η συνειδητοποίηση είναι πνευματικό όφελος. Από την άλλη, η απομόνωση μού έδωσε χρόνο για γράψιμο και έτσι ολοκλήρωσα την ποιητική μου συλλογή Νυχτερινή Βροχή.
Ηθική και Αισθητική. Μορφή και περιεχόμενο. Μπορούν να είναι αντίθετα ή και συμπληρωματικά;
Μπορούν να είναι αντίθετα, το ένα δεν προϋποθέτει το άλλο. Αλλά μόνο όταν συναντηθούν μπορεί να γεννηθεί το αριστούργημα.
Μετά τους φωτισμένους προσωκρατικούς Φυσικούς Φιλοσόφους, που ήταν και Ποιητές, υπάρχει Φως στην άκρη της σήραγγας;
Φως θα υπάρξει μόνο αν αλλάξουμε ριζικά τον ρόλο του σχολείου. Το σχολείο έχει χάσει την πραγματική του αξία. Έχει καταντήσει μια μακρά, επίπονη και στείρα προετοιμασία για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Δεν μορφώνει, δεν καλλιεργεί τον νοητικό και συναισθηματικό κόσμο των νέων, δεν προάγει τον πολιτισμό.
Τι θέλετε να καταθέσετε αυτοκλήτως χωρίς να ερωτηθείτε;
Θα ήθελα να σταθώ στο προηγούμενο ερώτημά σας. Η εκπαίδευση έχει περιοριστεί στην παραγωγή εξειδικευμένων τίτλων. Οι νέοι, μέσα στην αγωνία τους για επαγγελματική αποκατάσταση, επιδιώκουν απλώς να πάρουν γρήγορα το πτυχίο τους. Αν θέλουμε ένα βιώσιμο μέλλον, επείγει η εκπαίδευση να διαμορφώνει επιστήμονες και πολίτες. Να γίνει ένας τόπος καλλιέργειας της κριτικής σκέψης όπου οι νέοι μαθαίνουν να διερωτώνται, να αναζητούν την ουσία πίσω από το φαίνεσθαι και να αμφισβητούν δημιουργικά.
