Η Εκκλησία τιμά σήμερα μία από τις σημαντικότερες Δεσποτικές εορτές της Ορθοδοξίας, την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, η οποία θεωρείται ισάξια σε πνευματική βαρύτητα με τη Μεγάλη Παρασκευή. Η ημέρα χαρακτηρίζεται από αυστηρή νηστεία, ακόμη και από το λάδι, ως ένδειξη πένθους, ταπείνωσης και πνευματικής εγρήγορσης.
Όπως σημειώνουν οι Άγιοι Πατέρες, η νηστεία αυτή «δεν γίνεται για τον ίδιο τον Σταυρό, αλλά για τις αμαρτίες μας». Ο πιστός, αντικρίζοντας τον Τίμιο Σταυρό, καλείται να σταυρώσει τα πάθη του και να μετέχει πνευματικά στο Πάθος του Χριστού, αναζητώντας τη λύτρωση.
Ελάφρυνση νηστείας λόγω Κυριακής
Φέτος, επειδή η 14η Σεπτεμβρίου «πέφτει» Κυριακή, η νηστεία χαλαρώνει και επιτρέπεται η κατάλυση ελαιολάδου και οίνου, σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας. Επιτρεπόμενα φαγητά για σήμερα είναι όσπρια, λαχανικά, πατάτες, ζυμαρικά, ελιές, φρούτα και ξηροί καρποί – πάντα χωρίς ζωικά προϊόντα.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα
Το σημερινό εορτολόγιο περιλαμβάνει όσους φέρουν τα ονόματα: Θεοκλής, Θεοκλέας, Θεόκλεια, Σταύρος, Σταυριανός, Σταυράκας, Σταυράκιος, Σταυρής, Σταυράκης, Σταυρούλα, Σταυριανή, Σταυρίνα, Σταυρία.
Το ιστορικό της Ύψωσης του Σταυρού
Η ιστορία της εορτής ξεκινά το 326 μ.Χ., όταν η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, μετέβη στους Αγίους Τόπους και ξεκίνησε έρευνες για την εύρεση του Τιμίου Σταυρού. Στο σημείο του Γολγοθά, αφού κατεδαφίστηκε ο ναός της Αφροδίτης που υπήρχε εκεί, βρέθηκαν τρεις σταυροί.
Για να διαπιστωθεί ποιος ήταν ο Σταυρός του Χριστού, ο επίσκοπος Ιεροσολύμων Μακάριος, με ιερείς και πιστούς, έκανε δέηση και άγγιξε με κάθε σταυρό το σώμα μιας νεκρής γυναίκας. Όταν ακούμπησε τον τρίτο, εκείνη αναστήθηκε. Η είδηση διαδόθηκε ταχύτατα και πλήθη πιστών συρρέουν για να προσκυνήσουν. Έτσι, ο Σταυρός υψώθηκε για να μπορέσουν όλοι να τον δουν και να τον προσκυνήσουν.
Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως ετήσια εορτή από τους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας, ώστε «να υψώσουμε και εμείς μέσα στις ψυχές μας τον Σταυρό του Κυρίου μας».
Η δεύτερη Ύψωση το 628 μ.Χ.
Ορισμένοι Συναξαριστές αναφέρουν επίσης την επανάκτηση του Τιμίου Σταυρού το 628 μ.Χ. από τον Αυτοκράτορα Ηράκλειο, ο οποίος τον επανέφερε στην Κωνσταντινούπολη, αφού τον απελευθέρωσε από τους Αβάρους που τον είχαν αρπάξει από τα Ιεροσόλυμα. Έτσι, η Ύψωση του Σταυρού συνδέεται ιστορικά και με την πίστη, την εθνική ανάταση και την πνευματική νίκη του λαού του Θεού απέναντι στο σκοτάδι.
