Η Αθήνα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα πρόκληση στη σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου, μετά την επιθετική ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών της Λιβύης, το οποίο κατηγορεί την Ελλάδα για παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αφορμή οι ελληνικές ενέργειες σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης, όπου έχουν ξεκινήσει έρευνες για υδρογονάνθρακες.
Παρά τις εντάσεις, η ελληνική πλευρά τηρεί ψύχραιμη στάση, επιμένοντας στην ανάγκη διαλόγου εντός του πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου. Προγραμματισμένη παραμένει η επικείμενη επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών στη Λιβύη, με στόχο την αναθέρμανση των σχέσεων τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη.
Επικίνδυνη ισορροπία σε διχασμένη Λιβύη
Η κατάσταση περιπλέκεται από την ύπαρξη δύο ανταγωνιστικών κέντρων εξουσίας στη Λιβύη. Η κυβέρνηση της Τρίπολης, με στενούς δεσμούς με την Άγκυρα, επιδιώκει να διατηρήσει σε ισχύ το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Από την άλλη, η Βουλή των Αντιπροσώπων στο Τομπρούκ, που έως πρόσφατα απέρριπτε τη συμφωνία, εξετάζει πλέον το ενδεχόμενο επικύρωσής της – μια κίνηση που προκαλεί ανησυχία στην Αθήνα.
Η αλλαγή στάσης του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, που ελέγχει την Ανατολική Λιβύη και μέχρι τώρα θεωρούνταν ευνοϊκά διακείμενος προς την Ελλάδα, ανατρέπει τις υπάρχουσες ισορροπίες και φέρνει νέα δεδομένα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η τουρκική επιρροή και οι ελληνικές προτεραιότητες
Η επιρροή της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή φαίνεται να ενισχύεται, με ενδείξεις ενεργής διπλωματικής και στρατιωτικής παρουσίας και στις δύο πλευρές της λιβυκής εξουσίας. Η Άγκυρα επιχειρεί να «κλειδώσει» το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», χρησιμοποιώντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως διαπραγματευτικό μοχλό.
Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις, η Ελλάδα επενδύει στην τήρηση του διεθνούς δικαίου και στην ενίσχυση των διεθνών της συμμαχιών. Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες, όπως η ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων και η παραχώρηση οικοπέδων για ενεργειακές έρευνες, δείχνουν πρόθεση εμπέδωσης κυριαρχικών δικαιωμάτων με πράξεις.
Προκλήσεις και στρατηγική ψυχραιμία
Το διπλωματικό τοπίο στη νοτιοανατολική Μεσόγειο γίνεται όλο και πιο ρευστό. Η Ελλάδα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και στη διαχείριση κρίσεων, σε μια περιοχή με αυξανόμενους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και εύθραυστες ισορροπίες.
Το επόμενο διάστημα θα αποδειχθεί κρίσιμο για τις ελληνο-λιβυκές σχέσεις και για το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να διατηρήσει ισχυρό ρόλο στον ενεργειακό και διπλωματικό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
