Δημοσιεύτηκε στην ψηφιακή εφημερίδα Ipaper
του Δημήτρη Κυριακόπουλου
Ο παγκόσμιος «πόλεμος» για τα κρίσιμα μέταλλα και ο ρόλος της Ελλάδας
Ένας νέος θησαυρός, που κρύβεται στα σπλάχνα της γης αποτελεί αντικείμενο σκληρών ανταγωνισμών παγκοσμίου επιπέδου και αναδεικνύεται σε κεντρικό παράγοντα της γεωπολιτικής εξίσωσης.
Μετά τα πολύτιμα μέταλλα και τα ορυκτά καύσιμα, το έντονο ενδιαφέρον κυβερνήσεων και επιχειρηματικών κολοσσών προσελκύουν στις μέρες μας οι σπάνιες γαίες και οι κρίσιμες πρώτες ύλες, λόγω της κομβικής σημασίας τους για την σύγχρονη τεχνολογία, από ηλεκτρονικές συσκευές και οχήματα μέχρι στρατιωτικό εξοπλισμό.
Ο στόχος επιτεύχθηκε
Είναι ενδεικτικό, ότι μετά από πολυκύμαντες διαπραγματεύσεις Ουάσινγκτον και Κίεβο κατέληξαν προ ημερών σε ιστορική συμφωνία για τα ορυκτά της Ουκρανίας – με τα σπάνια μέταλλα να βρίσκονται στον πυρήνα- σε αντάλλαγμα για την παροχή βοήθειας δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ, για τον πόλεμο με τη Ρωσία. Αυτός ήταν βασικός στόχος του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ήδη από την πρώτη θητεία του αναγνώρισε τη σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών και επιχείρησε να μειώσει την εξάρτηση των ΗΠΑ από την Κίνα.
Η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας για τις κρίσιμες πρώτες ύλες εκτιμάται ότι θα έχει σημαντικές οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις, επηρεάζοντας την παγκόσμια αγορά ορυκτών και τις διεθνείς σχέσεις. Το Κίεβο εκτιμά ότι περίπου το 5% των κρίσιμων oρυκτών του κόσμου (κυρίως λίθιο, τιτάνιο και νικέλιο) βρίσκονται στην Ουκρανία.
Οι βάσεις της τεχνολογίας
Τα κρίσιμα για την τεχνολογία μέταλλα είναι τα ακόλουθα: λίθιο, κοβάλτιο, νικέλιο, γάλλιο, ίνδιο, γερμάνιο, σελήνιο και ταντάλιο. Ο κατάλογος των σπάνιων γαιών περιλαμβάνει τα στοιχεία: λανθάνιο, κέρμιο, πρασεοδύμιο, νεοδύμιο, προμηθέιο, σαμάριο, ευρώπιο, γαδολίνιο, τέρβιο, δυσπρόσιο, όλμιο, έρβιο, θούλιο, υττέρβιο και ουτέτσιο. Στα κυριότερα πεδία χρήσης τους συγκαταλέγονται: Υπολογιστές, μπαταρίες, κινητά τηλέφωνα, τηλεοράσεις, αποθήκευση ενέργειας, ανεμογεννήτριες, λέιζερ, οθόνες (αφής, LCD, LED), φωτοβολταϊκά, οπτικές ίνες, ηλεκτρικά οχήματα, συστήματα καθοδήγησης πυραύλων, νυχτερινή όραση, ανιχνευτές, ραντάρ και προηγμένα όπλα.
Η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων είναι έντονα συγκεντρωμένη σε λίγες χώρες, με την Κίνα να κυριαρχεί, ενώ η ζήτησή τους προβλέπεται να αυξηθεί ραγδαία τις προσεχείς δεκαετίες. Ενδεικτικά, η παγκόσμια ζήτηση λιθίου αναμένεται να αυξηθεί έως και κατά 89 φορές έως το 2050, ενώ η ζήτηση γαλλίου εκ μέρους της ΕΕ για την κατασκευή ημιαγωγών αναμένεται να αυξηθεί κατά 17 φορές έως το 2050.
Εξάρτηση από την Κίνα
Η εξάρτηση στο εμπόριο κρίσιμων πρώτων υλών από την Κίνα δημιουργεί κινδύνους για την Ευρώπη, αφού την καθιστά πιο ευάλωτη στην περίπτωση υιοθέτησης εμπορικών πολιτικών αντιποίνων.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η ΕΕ εισάγει σημαντικό μερίδιο των αναγκών της βιομηχανίας της σε αυτές τις πρώτες ύλες από την Κίνα (70% και 45% αντίστοιχα για το γάλλιο και το γερμάνιο). Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η έκθεση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε κρίσιμες εισροές που παράγονται στην Κίνα παραμένει αυξημένη, ειδικά στη Γερμανία (περίπου 35% των μεταποιητικών επιχειρήσεων), ενώ ο βαθμός έκθεσης είναι ασύμμετρος και διπλάσιος για τις πιο μεγάλες επιχειρήσεις.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αναμένουν αύξηση στις τιμές των προϊόντων τους τα επόμενα χρόνια εξαιτίας των στρατηγικών διαφοροποίησης (αντικατάσταση Κινέζων προμηθευτών), ενώ εκτιμούν ότι η ενίσχυση των γεωπολιτικών εντάσεων και των περιορισμών στο εμπόριο θα έχει αρνητικές επιδράσεις στην παραγωγή τους.
Στρατηγική επένδυση για παραγωγή γαλλίου στην Ελλάδα
Με στόχο να αυξήσει τη διαφοροποίηση των εισαγωγών κρίσιμων πρώτων υλών από τρίτες χώρες και να ενισχύσει την αυτονομία της το 2024 η ΕΕ θέσπισε κανονισμό (Critical Raw Materials Act).
Στα τέλη Μαρτίου στο πλαίσιο του CRMA η εμβληματική επένδυση της METLEN για την παραγωγή γαλλίου στο ιστορικό εργοστάσιο «Αλουμίνιον της Ελλάδος» αναγνωρίστηκε ως στρατηγικό έργο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Με το σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα ύψους €296 εκατ. η METLEN γίνεται ο μοναδικός παραγωγός γαλλίου (50 τόνοι ετησίως) στην Ευρώπη, σε θέση να αντικαταστήσει τις εισαγωγές από την Κίνα και να στηρίξει τις ευρωπαϊκές αλυσίδες τεχνολογικού εφοδιασμού.
Σημειώνεται, ότι το γάλλιο είναι υπο-προϊόν ορισμένων ποιοτήτων βωξίτη κατά την κατεργασία ραφιναρίσματός τους σε αλουμίνα, με την παραγωγή του να γίνεται σχεδόν αποκλειστικά στη Κίνα. Η απόφαση ωστόσο της Κίνας να επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές γαλλίου (Ιούλιος 2023) ανέδειξε την ευαλωτότητα της Δύσης, καθώς και την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού.
Με την επένδυση της METLEN, οι ευρωπαϊκές εισαγωγές γαλλίου υποκαθίστανται πλήρως, με αποτέλεσμα να τονωθεί σημαντικά η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, ώστε να διασφαλιστεί η παραγωγή κρίσιμων τεχνολογιών που εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα, από την ενεργειακή μετάβαση, έως την άμυνα. Ενδεικτικά αναφέρονται:
– Ολοκληρωμένα συστήματα που χρησιμοποιούνται σε πληροφορική και τηλεπικοινωνίες,
– Λαμπτήρες με φωτοδιόδους (LED) και
– Μαγνήτες διαρκείας κ.α.
