Η Αγία Σοφία, το αριστούργημα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής που στεγάζεται στην καρδιά της Κωνσταντινούπολης, έχει βιώσει 65 σεισμούς πάνω από 7,4 ρίχτερ από την ανέγερσή της μέχρι σήμερα. Παρά την έντονη σεισμική δραστηριότητα της περιοχής, η Αγία Σοφία έχει σταθεί όρθια για σχεδόν 1.500 χρόνια, παραμένοντας ένα από τα πιο ανθεκτικά μνημεία στον κόσμο.
Σε συνολικά 65 μεγάλους σεισμούς έχει αντέξει η Αγία Σοφία αυτό το αρχιτεκτονικό αριστούργημα, που μπορεί να σείεται αλλά δεν καταρρέει. Γεμάτος ήταν ο ναός την ώρα του χθεσινού σεισμού από τουρίστες που έσπευσαν να τον εγκαταλείψουν για να βγουν στον ανοιχτό χώρο, αν και όπως λένε οι μελετητές του, ακόμη κι αν συμβούν 7,5 ρίχτερ, η Αγία Σοφία ίσως θα είναι το μοναδικό κτίσμα στην Κωνσταντινούπολη, που θα μείνει όρθιο.
Το Μυστικό της Αντοχής της
Τι είναι αυτό που επιτρέπει στην Αγία Σοφία να αντέχει στις έντονες δονήσεις του εδάφους; Η απάντηση κρύβεται στην μοναδική κατασκευή της, που συνδυάζει καινοτόμα υλικά και αρχιτεκτονική τεχνογνωσία. Το οικοδομικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στον τρούλο της Αγίας Σοφίας είναι 97% παρόμοιο με εκείνο που βρέθηκε στα ιστορικά κτίρια της Ρόδου, με βασικό συστατικό ένα πυρίμαχο τούβλο το οποίο είναι ελαφρύτερο από τα συνηθισμένα και αντέχει στους σεισμούς.
Η λάσπη που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή περιείχε ημιαποκρυσταλλοποιημένο υλικό, το οποίο έχει την ικανότητα να απορροφά την ενέργεια του σεισμού, μειώνοντας έτσι τη ζημιά. Μάλιστα, η καθηγήτρια του ΕΜΠ, κυρία Τόνια Μωροπούλου, η οποία συμμετείχε στην επιστημονική έρευνα, αναφέρει ότι πριν από τον σεισμό του 1999 είχε ήδη επιβεβαιωθεί ότι η σύνθεση των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή της Αγίας Σοφίας ήταν ικανή να αντέξει σε μεγάλους σεισμούς.
Ο Τρούλος και οι Τεχνικές Στήριξης
Η Αγία Σοφία διαθέτει έναν εντυπωσιακό τρούλο με διάμετρο 31 μέτρων, ο οποίος δίνει την εντύπωση ότι αιωρείται πάνω από το κτίριο, λόγω των παραθύρων που υπάρχουν γύρω από τη βάση του. Η στατική του αριστουργηματική υποστήριξη οφείλεται στους τέσσερις τεράστιους πεσσούς που στηρίζουν τα τέσσερα μεγάλα τόξα, τα οποία με τη σειρά τους στηρίζουν τον τρούλο. Οι πεσσοί απέχουν μεταξύ τους 30 μέτρα, ενώ τα φορτία και οι συνδέσεις έχουν σχεδιαστεί με έναν εξαιρετικά έξυπνο τρόπο, καθιστώντας την Αγία Σοφία μια θαυματουργή μηχανική κατασκευή.
Ενδεχόμενοι Μελλοντικοί Σεισμοί και Μέτρα Προστασίας
Η περιοχή της Κωνσταντινούπολης είναι γνωστή για τη σεισμική της δραστηριότητα, με τον ρήγμα να βρίσκεται μόλις 17 χιλιόμετρα από την Αγία Σοφία. Παρά την ανθεκτικότητα του μνημείου, οι αρχές συνεχώς εργάζονται για να διασφαλίσουν την επιβίωσή του σε περίπτωση ενός μεγάλου σεισμού. Η αναστήλωση και ενίσχυση των μιναρέδων, όπως ο μιναρές Beyazit II, είναι μεταξύ των έργων που αναλαμβάνονται για να ενισχυθεί η δομική σταθερότητα του μνημείου.
Σύμφωνα με τον Τούρκο αρχιτέκτονα κ. Σαρί, τα έργα για την αποκατάσταση και συντήρηση του μνημείου περιλαμβάνουν την απομάκρυνση του μόλυβδου και του τσιμέντου από τους θόλους, οι οποίοι είναι οι πρώτοι που θα εξυγιανθούν προτού προχωρήσουν οι εργασίες στο εσωτερικό του κτιρίου. Η διαχείριση της υγρασίας, η οποία προέρχεται από την έντονη ροή επισκεπτών και την ανθρώπινη αναπνοή, αποτελεί επίσης έναν σημαντικό παράγοντα στη διαδικασία συντήρησης.
Ανθεκτικότητα με το πέρασμα του Χρόνου
Ένα κτίριο ηλικίας 1486 ετών δεν μπορεί παρά να είναι ευάλωτο στην πάροδο του χρόνου, ωστόσο, η Αγία Σοφία συνεχίζει να αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία της ανθρώπινης αρχιτεκτονικής και μηχανικής. Αντιμετωπίζοντας αμέτρητους σεισμούς και τη φυσική φθορά, η Αγία Σοφία παραμένει ένα από τα πιο ανθεκτικά μνημεία στον κόσμο, με την υπόσχεση ότι οι μελλοντικές γενιές θα συνεχίσουν να την θαυμάζουν και να τη διατηρούν.
Οι ενέργειες προστασίας και συντήρησης συνεχίζονται, και το μνημείο, παρά τις προκλήσεις του χρόνου και των φυσικών φαινομένων, παραμένει όρθιο και αμυνόμενο ενάντια στις απειλές του μέλλοντος.
Ο χρόνος, που περνά είναι αμείλικτος
Πέραν αυτού ο χρόνος, που περνά είναι αμείλικτος τόσο για την Αγία Σοφία όσο και για τα άλλα βυζαντινά μνημεία της Κωνσταντινούπολης. Η Μονή της Χώρας με τα θαυμάσια ψηφιδωτά, που από πέρυσι μετατράπηκε και αυτή σε τζαμί, το Παλάτι του Πορφυρογέννητου, η Μονή Στουδίου, τα Τείχη της Κωνσταντινούπολης, η Βασιλική Κινστέρνα είναι μερικά από αυτά, που κινδυνεύουν εξ ίσου από τις σεισμικές δονήσεις, λόγω και της κακής συντήρησής τους.
Χωρίς σοβαρό σχέδιο συντήρησης
«Στην Κωνσταντινούπολη, σε πολλά μνημεία τα ψηφιδωτά φθείρονται εύκολα και οι ψηφίδες πέφτουν κάτω και τις μαζεύει ο κόσμος. Αυτό σημαίνει, ότι δεν λειτουργεί ένα μείζον σχέδιο για συντήρησή της», όπως έχει πει σε συνέντευξή του ο ακαδημαϊκός Θεοδόσης Τάσιος, πολιτικός μηχανικός και πρώην μέλος της Επιτροπής της UNESCO για την διάσωση της Αγίας Σοφίας.
Η μετατροπή της σε τζαμί το 2020 με απόφαση του Ερντογάν, έναν αιώνα σχεδόν μετά την λειτουργία της σε μουσείο από το 1934 επί Κεμάλ Ατατούρκ νέα προβλήματα έχει δημιουργήσει για το μνημείο
Ως αυτή τη στιγμή πληροφορίες για καταστροφές σε μνημεία από τον πρόσφατο σεισμό δεν έχουν αναφερθεί από την τουρκική πλευρά, είναι γνωστό όμως, ότι πέρα από τον αρχικό μεγάλο σεισμό και οι πολλαπλοί μετασεισμοί καταπονούν αυτά τα κτίσματα, που μετρούν αιώνες ζωής.
