Η Σταύρωση, η Ανάσταση, ο πόνος, η λύτρωση, η γαλήνη και η απόγνωση. Στιγμές από τα Πάθη του Χριστού που, πέρα από τη θρησκευτική τους σημασία, λειτούργησαν ως διαχρονική έμπνευση για σπουδαίους καλλιτέχνες. Κάθε ένας από αυτούς αποτύπωσε τη δική του ερμηνεία, με το βλέμμα του στραμμένο είτε στον Θεό, είτε στον Άνθρωπο. Από τον Μιχαήλ Άγγελο ως τον Νταλί και από τον Ελ Γκρέκο ως τον Φράνσις Μπέικον, η τέχνη μίλησε για το Θείο μέσα από το ανθρώπινο.
Η νεότητα της Παρθένου στη «Πιετά»
Το 1498, μόλις 23 ετών, ο Μιχαήλ Άγγελος ολοκληρώνει τη «Πιετά» – έργο που απέπνεε φρεσκάδα, ιερότητα και ηρεμία. Η Παναγία κρατά τον νεκρό Χριστό χωρίς να απεικονίζεται συντετριμμένη. Είναι νεαρή, σχεδόν άφθαρτη. «Οι αγνές γυναίκες μένουν φρέσκες περισσότερο», φέρεται να εξηγούσε ο ίδιος. Όταν το έργο αποδόθηκε λανθασμένα σε άλλον γλύπτη, χάραξε την υπογραφή του στον μανδύα της Παναγίας – ήταν η μόνη φορά που υπέγραψε έργο του.
Το βλέμμα του Χριστού στον Ελ Γκρέκο
Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο γνωστός μας Ελ Γκρέκο, είδε στον Χριστό όχι απλώς τον μαρτυρικό Σωτήρα αλλά έναν γαλήνιο άνθρωπο. Στον πίνακά του «Ο Χριστός αίρων τον Σταυρό», τα μάτια του Ιησού είναι γεμάτα δάκρυα, όμως δεν πονάνε – καθησυχάζουν. Με φωτεινά χρώματα, δραματικές φωτοσκιάσεις και λεπτεπίλεπτες κινήσεις, ο Έλληνας καλλιτέχνης συνέδεσε τη βυζαντινή παράδοση με την αναγεννησιακή τέχνη, αφήνοντας πίσω του δεκάδες εκδοχές της ίδιας σκηνής.
Η Ανάληψη μέσα από τα μάτια του Νταλί
Ο Ισπανός σουρεαλιστής Σαλβαδόρ Νταλί, το 1958, παρουσίασε την «Ανάληψη» με θεατρικότητα και ένταση. Ο Χριστός αναδύεται προς τον ουρανό με τα πέλματά του να είναι το πρώτο που βλέπουμε, ενώ ένας άγγελος και το Άγιο Πνεύμα συνοδεύονται από εκρήξεις φωτός. Το έργο ακροβατεί ανάμεσα στη θρησκευτική εμπειρία και στην υπερβατική φαντασία, αντλώντας από την προσωπική μυθολογία του Νταλί.
Ο ακραίος ρεαλισμός του Νικολάι Γκε
Στον 19ο αιώνα, ο Ρώσος ζωγράφος Νικολάι Γκε παρουσίασε μια «Σταύρωση» γήινη και ανελέητα ωμή. Ο Χριστός πονά, φωνάζει, αιμορραγεί – δεν εξιδανικεύεται. Ο πίνακας σοκάρει με την ωμή φυσικότητά του και αποτυπώνει περισσότερο την ανθρώπινη αγωνία παρά τη θεϊκή θυσία. Τόσο προκλητικός, που αποσύρθηκε με εντολή του ίδιου του Τσάρου.
Το σφαγείο του Φράνσις Μπέικον
Καθόλου μεταφυσικός, ο Φράνσις Μπέικον προσεγγίζει τη Σταύρωση από κοινωνιολογική σκοπιά. Στο τρίπτυχο του 1965, τα σώματα δεν είναι θεϊκά. Είναι διαμελισμένα, παγωμένα, ανώνυμα. Όχι Χριστός – μόνο θύματα. Το φως του έργου θυμίζει σφαγείο. Για τον ίδιο, η σταύρωση ήταν μια μελέτη πάνω στη βία και τη συμπεριφορά του ανθρώπου: του βασανιστή, του μάρτυρα, του θύματος – ή όλων μαζί.
