Δημοσιεύτηκε στην έντυπη εφημερίδα Today Press
του Δημήτρη Γιαννακόπουλου
«Πατάτες Νάξου» χωρίς η Νάξος να διαθέτει ακόμη πατάτες. Τα τελευταία αποθέματα των 100 τόνων εξαντλήθηκαν τοπικά τον Φεβρουάριο όπως και η συνολική σοδειά των 500-800 τόνων, ελάχιστη παραγωγή εξαιτίας της παρατεταμένης ανομβρίας το 2023-2024, σε σχέση με τους 6.000 τόνους του παρελθόντος.
Επισκεφθείς πρόσφατα σούπερ μάρκετ ο πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού του νησιού Δημήτρης Καπούνης διαπίστωσε ότι το προϊόν παρότι προστατεύεται και ως προς την προέλευση του (ΠΟΠ) και ως προς τη γεωγραφική ένδειξη του (ΠΓΕ) χαρακτηριζόμενο ως ένα από τα εγγυημένα παραδοσιακά προϊόντα (ΕΠΙΠ), εν τούτοις η ονομασία του χρησιμοποιείται παραπλανητικώς. Αμέσως λοιπόν ο κ. Καπούνης κατήγγειλε το γεγονός με συνέντευξη του στη δημόσια τηλεόραση αναφέροντας ότι οι πατάτες που πωλούνται ως Νάξου είναι Αιγυπτιακές ή Γαλλικές, έχουν διαφορετική γεύση και αναπτύχθηκαν με λιπάσματα «που στο νησί δεν χρησιμοποιούμε».
Λόγω της εκτεταμένης κτηνοτροφίας ακολουθείται η βιολογική καλλιέργεια (με κοπριά) γι’ αυτό και το συγκεκριμένο είδος είναι δημοφιλέστατο όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στη διεθνή γαστρονομία.
Διαδικασία
Ο κ. Καπούνης εξηγεί περαιτέρω: «Βάζουμε την πατάτα, από μέσα Φεβρουαρίου ως και 15 Μαρτίου. Την φυτεύουμε και την βγάζουμε Ιούνιο και Ιούλιο. Οπότε, πατάτα Νάξου στην αγορά αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει. Εάν δείτε “Πατάτες Νάξου” στη λαϊκή ή στα σούπερ μάρκετ που είναι «βαφτισμένες», δεν προέρχονται από το νησί μας. Υπάρχει νοθεία και αισχροκέρδεια». Οι έλεγχοι είναι πλημμελείς και επιπλέον τα εποπτικά κλιμάκια σε τέτοιου είδους ζητήματα κινούνται μόνο με επίσημες αναφορές διότι δεν είναι δυνατόν να διαθέτουν γνώση για κάθε προστατευόμενο προϊόν, όπως συμβαίνει σε πλήθος καταναλωτικών ειδών. Αυτό αναφέρουν υπηρεσιακοί παράγοντες του υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης στους οποίους απευθύνθηκε η Today Press τονίζοντας ότι οι συνεταιρισμοί παραγωγής και διάθεσης τέτοιων υψηλής ποιότητας προϊόντα αποφεύγουν περαιτέρω ένδικες ενέργειες για να μην τεθούν εκτός συναγωνισμού από τις αγορές.
Η ιδιαιτερότητά της
Το προϊόν όπως καταγράφεται στην ευρωπαϊκή οδηγία το 2006 (αρ. 510/2006) «χαρακτηρίζεται από την προστασία, το μέτρο μέγεθος, την καθαρή εμφάνιση, την ομοιομορφία και την απουσία προσβολών, ασθενειών και γενικότερα ελαττωμάτων».
Η δε πρωιμότητα της ανοιξιάτικης καλλιέργειας της «είναι ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που προσδίδει στην πατάτα Νάξου ιδιαίτερη εμπορική αξία και την καθιστά περιζήτητη την αρχή του καλοκαιριού, εποχή κατά την οποία σπανίζουν οι φρέσκες πατάτες». Από τα χημικά χαρακτηριστικά των κονδύλων «ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν η περιεκτικότητα σε ξηρή ουσία και σάκχαρα, ο λόγος της αμυλόζης προς την αμυλοπηκτίνη και το μέγεθος των κυττάρων του κονδύλου. Οι αναλύσεις αντιπροσωπευτικού δείγματος «Πατάτας Νάξου» δείχνουν ότι η περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία είναι μεγαλύτερη του 18% και η περιεκτικότητα σε σάκχαρα μικρότερη του 1%».
Κλιματολογικές συνθήκες
Τα κλιματικά δεδομένα της Νάξου «επιτρέπουν την επέκταση του βλαστικού κύκλου ανάπτυξης της πατάτας σε όλη τη διάρκεια του έτους. Η δε νυχτερινή δρόσος και η παρεπόμενη πτώση της θερμοκρασίας, σε σχέση με την ημερήσια, έχει την ικανή και αναγκαία συνθήκη για τη διαφοροποίηση του φυτού και την έναρξη του σχηματισμού κονδυλίων σε όλη τη διάρκεια του έτους» τονίζεται. στον κανονισμό. Κι ακολούθως: «Κλιματικοί παράγοντες με ιδιαίτερη βαρύτητα στη διαμόρφωση της ποιότητας αποτελούν η χαμηλή θερμοκρασία της ατμόσφαιρας και η υψηλή θερμοκρασία. Οι συνθήκες είναι απαγορευτικές για την εκδήλωση προσβολής από Phytopthora sp., η οποία ευθύνεται για το μεγαλύτερο ποσοστό απωλειών στην καλλιέργεια πατάτας. Ειδικότερα η προσβολή αυτή ευνοείται από σχετική υγρασία μεγαλύτερη από 90 % και θερμοκρασίες μικρότερες από 27 οC. Οι κλιματικές συνθήκες της Νάξου λοιπόν συμβάλλουν καθοριστικά στην πρόληψη της σημαντικής προσβολής της καλλιέργειας πατάτας. Επιπρόσθετα και σε συνδυασμό με την σχεδόν πλήρη απουσία άλλων παθογόνων και εχθρών από τη Νάξο ελαχιστοποιούνται οι απαιτήσεις για επεμβάσεις με αγροχημικά τα οποία υποβαθμίζουν την ποιότητα του αμύλου».
Πρωιμότητα
Προσαρμογή παρουσιάζονται και οι τοπικές καλλιεργητικές πρακτικές, οι οποίες συνδυάζουν τα προηγούμενα πλεονεκτήματα που καταφέρνουν να εκμεταλλεύονται στο έπακρο τις εποχικές βροχοπτώσεις. Η περίοδος της έντονης βροχόπτωσης, τους μήνες δηλαδή Νοέμβριο έως Φεβρουάριο, συμπίπτει χρονικά με την εποχή ανάπτυξης των κονδύλων της φθινοπωρινής καλλιέργειας και με το φύτρωμα της ανοιξιάτικης. Παρουσιάζεται δηλαδή «μια προσαρμογή στα τοπικά κλιματικά δεδομένα που μάλιστα είναι και η γενεσιουργός αιτία ενός από τα κύρια χαρακτηριστικά της καλλιέργειας της πατάτας στη Νάξο, της πρωιμότητας».
Όπως εξηγούν οι ερευνητές του Ινστιτούτου Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, αρμόδιου φορέα του υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, στον τομέα της ταυτοποίησης αγροτικών προϊόντων, η εξέλιξη των σύγχρονων τεχνολογιών όπως το DNA barcoding και οι μοριακοί δείκτες, προκαλεί τη διάκριση διαφορετικών φυτικών ποικιλιών ή ειδών. Ωστόσο, αυτές οι τεχνικές δεν αρκούν για τον προσδιορισμό της γεωγραφικής προέλευσης των προϊόντων. Για παράδειγμα, μια ποικιλία πατάτας με κατοχυρωμένη γεωγραφική ένδειξη μπορεί να καλλιεργηθεί και σε άλλη χώρα, όπως ο Αίγυπτος και, με βάση μόνο την ανάγνωση του DNA, να φέρει την ίδια γεωγραφική ένδειξη, κάτι που δυσχεραίνει τη διάκρισή της από την αυθεντική. Γι’ αυτό «απαιτούνται συνολικές προσεγγίσεις που θα ενσωματώνουν διαφορετικά σύγχρονα εργαλεία και τεχνολογίες».
Μεθοδολογία
Οι ερευνητές την περασμένη χρονιά (Μάρτιος 2024) ανέπτυξαν μέσω του έργου GrEaTest-Potatoes μια συνδυαστική μεθοδολογία που επιτρέπει την ανίχνευση της μοριακής υπογραφής των Προστατευόμενων Γεωγραφικών Ένδειξης (ΠΓΕ) προϊόντων. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιώντας την πατάτα ως φυτικό μοντέλο, παρουσίασαν ως απόδειξη αρχής (proof of parim) την πρώτη πολυ-ομική ανάλυση μεθυλίωσης DNA σε όλο το γονίδιο, την αλληλουχία RNA καθώς και το πρωτεϊνικό προφίλ για τη σκιαγράφηση του μοριακού προφίλ της πατάτας Νάξου και κατά τη συγκομιδή και μετά την αποθήκευση. Ακόμη, εφάρμοσαν τεχνική βασισμένη στη μεταγονιδιακή για να εντοπίσουν τις διαφορές στα μικροβιακά αποτυπώματα των πατατών ανάλογα με την περιοχή τους, συνδυάζοντάς την επιτυχώς για πρώτη φορά με εκτεταμένα δεδομένα -omics έτσι ώστε να αναλυθούν ολιστικά τα χαρακτηριστικά των κονδύλων, και με πληροφορίες από το πλήρες οικοσύστημα του φυτού. Τέτοιες τεχνολογίες μπορούν να εφαρμοστούν σε ένα ευρύ φάσμα αγροδιατροφικών προϊόντων, με στόχο τόσο την ακριβή ιχνηλάτηση της προέλευσής τους όσο και την επιβεβαίωση της αυθεντικότητας τους. Αρκεί βέβαια να χρηματοδοτούνται.
