Δημοσιεύτηκε στην έντυπη εφημερίδα Today Press
της Κωνσταντίνας Δ. Καρακώστα
Επίκουρης Καθηγήτριας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
Τα μεγάλα συλλαλητήρια για τα Τέμπη και ο ανασχηματισμός που ακολούθησε έφεραν διαρκώς στο επίκεντρο των συζητήσεων τα θέματα της λογοδοσίας, της διαφθοράς και εν τέλει της λειτουργίας των θεσμών. Η αλήθεια είναι ότι με όλα όσα έχουμε ζήσει από την εποχή την μνημονίων μέχρι και σήμερα έχουμε πλέον αντιληφθεί ότι η ευημερία και η ανάπτυξη μιας χώρας βασίζονται κατά κύριο λόγο στην ποιότητα των θεσμών της. Εκείνοι είναι που ελέγχουν και οριοθετούν τη στάση των πολιτών και των πολιτικών στον καθημερινό βίο. Βέβαια οι ισχυροί θεσμοί απαιτούν και ισχυρούς κρατικούς μηχανισμούς, ικανούς να περιορίζουν και να πατάσσουν τη διαφθορά. Όταν φαινόμενα διαφθοράς δεν αντιμετωπίζονται άμεσα και αποτελεσματικά, τότε η εμπιστοσύνη των πολιτών στους κρατικούς θεσμούς πλήττεται και μαζί η εικόνα της πολιτικής και το κύρος της κυβέρνησης. Οι πολίτες απαξιώνουν τη δημοκρατία, στρέφουν την πλάτη τους στους πολιτικούς και θεωρούν εχθρό τους την νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνησή τους.
Ας μην κοροϊδευόμαστε. Μεγαλώσαμε σε μια ευδαιμονούσα κοινωνία, όπου χρήματα υπήρχαν. Την ίδια στιγμή, όμως, υπήρχε και παντού διάχυτη η εικόνα ότι συγκεκριμένα άτομα πλουτίζουν εξαιτίας του πλημμελούς ελέγχου από τη διοίκηση που «κάνει τα στραβά μάτια», για να καρπώνεται κέρδη μαζί τους. Δημιουργήθηκε λοιπόν η εικόνα μιας συνολικής διαφθοράς, βαθιάς και εκτεταμένης, την οποία στηρίζουν όλοι, γιατί όλοι βολεύονται μέσα από αυτή. Οι πολίτες ένιωθαν αδύναμοι να αντιμετωπίσουν την κατάσταση, το δημόσιο συμφέρον δεν λειτουργούσε για το συμφέρον του και η ισότητα των ευκαιριών πρόβαλλε μόνο θεωρητική. Προκύπτει λοιπόν ότι υπάρχει μια άμεση σχέση, ένας ισχυρός άξονας σύνδεσης μεταξύ της καλής διακυβέρνησης και της μη διαφθοράς και τελικά των ισχυρών θεσμών και της ευημερίας.
Η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών επέτρεψε την ανάπτυξη μιας λαϊκίστικης ρητορικής γύρω από τους κακούς κυβερνώντες που χρεωκόπησαν τη χώρα. Όμως η διαφθορά δεν έχει μόνο οικονομικό πρόσημο και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο με στενούς οικονομικούς όρους. Εκείνο που πλέον παρατηρείται στην ελληνική κοινωνία είναι μια διάχυτη αντίδραση. Η αιτία είναι ότι νιώθει τη διαφθορά στις πολιτικές της σχέσεις, στις κοινωνικές της επαφές, σε όλο αυτό που ορίζει ως κοινό συμφέρον. Όλο αυτό που ως προς το νομικό του σκέλος θα το ορίζαμε ως απάτη, υπεξαίρεση, δωροδοκία, εκβιασμό, απιστία, κατάχρηση εξουσίας, πλαστογραφία, φοροδιαφυγή, ευνοιοκρατία, λαθρεμπόριο, σημαίνει τελικά παραβίαση της κοινωνικής εμπιστοσύνης. Σημαίνει αναποτελεσματικότητα και διαφθορά των κεντρικών δομών της κυβέρνησης που δημιουργεί το αίσθημα ότι αναπαράγεται εντός ενός γενικού πλαισίου, κυβερνητικού και κοινωνικού. Ιδιαίτερα μάλιστα η πολιτική διαφθορά από τα ανώτερα έως τα κατώτερα κυβερνητικά και διοικητικά κλιμάκια, αυτή η νομιμοποίηση της διαφθοράς από το πολιτικό προσωπικό όταν συμβαίνει για να προστατεύσει ένα σύνολο λειτουργών, τότε προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις.
Στην εξαιρετική του ομιλία στο Συνέδριο του Κύκλου Ιδεών ο Κώστας Κωστής, Διευθυντής του ΜΙΕΤ, Καθηγητής Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας του ΕΚΠΑ, τόνισε ότι «Η δυσπιστία απέναντι στην πολιτική και τους πολιτικούς λαμβάνει ακραίες διαστάσεις». Αναφέρθηκε μάλιστα σε δημοσκόπηση που διενεργήθηκε πρόσφατα που έδειξε ότι «το 22% των Ελλήνων εκτιμά ότι η δημοκρατία δεν είναι το καλύτερο πολίτευμα που μπορούμε να έχουμε. Ακόμα χειρότερα, το 36% των πολιτών κάτω των 35 ετών και των αποφοίτων υποχρεωτικής εκπαίδευσης έχουν την ίδια άποψη».
