Δημοσιεύτηκε στην έντυπη Today Press
της Κωνσταντίνας Καρακώστα
Επίκουρης Καθηγήτριας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
Καθώς προετοιμαζόμαστε να γιορτάσουμε την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης την ερχόμενη Τετάρτη μας έρχονται πρώτιστα στο μυαλό οι ηρωικές μορφές των ανδρών πολεμιστών. Και ενώ η Επανάσταση των Ελλήνων δεν ήταν μόνο εθνική αλλά και πολιτική, καθώς οδήγησε στη δημιουργία του πρώτου ελληνικού κράτους, εντούτοις κατ’ αναλογία είναι λιγότερες οι γνωστές περιπτώσεις των πολιτικών ανδρών που συνέβαλλαν στη θεμελίωσή του. Εκείνο όμως που είναι σχεδόν άγνωστο είναι η συμβολή των γυναικών στην Ελληνική Επανάσταση.
Η συμμετοχή τους στον Αγώνα δεν ξεκινάει με την κήρυξή του τον Μάρτιο του 1821. Είχε προηγηθεί μεγάλη και ενεργός δράση τους που άρχισε με τις προετοιμασίες του Αγώνα και διατηρήθηκε μέχρι την απελευθέρωση της χώρας. Οι περισσότεροι γνωρίζουν βέβαια τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και τη Μαντώ Μαυρογένους, τις θρυλικές μορφές των γυναικών στο Σούλι, το Μεσολόγγι και τη Χίο, ωστόσο οι γυναίκες είχαν συμμετοχή και στη Φιλική Εταιρεία, όπως η Ελισάβετ Υψηλάντη και η Μαριγώ Ζαραφοπούλα.
Η μητέρα των Αλέξανδρου και Δημήτριου Υψηλάντη, η Ελισάβετ Υψηλάντη είχε προσφέρει χρήματα για τις ανάγκες του πολέμου και στο σπίτι της φιλοξενούσε πολλούς Φιλικούς που οργάνωναν την κήρυξη της Επανάστασης. Η τραγουδημένη από τη λαϊκή μούσα Μόσχω Τζαβέλα, σύζυγος του Λάμπρου Τζαβέλα η οποία τον Ιούλιο του 1792 όταν ο Αλή πασάς επιχείρησε να καταλάβει το Σούλι και αναμετρήθηκε πολεμικά με τους άνδρες, αυτή ανέλαβε επικεφαλής ομάδας γυναικών, επιτέθηκε στα τουρκαλβανικά στρατεύματα και τα ανάγκασε να υποχωρήσουν. Η Ασημίνα Γκούρα, μέλος της Φιλικής Εταιρείας, διακρίθηκε για το σθένος της στη μάχη που έγινε κατά την πολιορκία της Ακρόπολης.
Η Δόμνα Βισβίζη συμμετέχει με τον άνδρα της σε ναυτικές επιχειρήσεις στο Άγιο Όρος, στη Λέσβο και στη Σάμο και μετά τον θάνατό του ανέλαβε μόνη της ως καπετάνισσα και συνέχισε τη δράση της στην περιοχή της Εύβοιας. Για τη Δόμνα Βισβίζη ο Οδυσσέας Ανδρούτσος έχει σημειώσει πως έσωσε τους άνδρες του και τον ίδιο “δια της προμηθείας τροφίμων και πολεμοφοδίων, άνευ της οποίας ο στρατός του θα διελύετο”. Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, πέτυχε την δραπέτευση των γιων του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη όταν βρίσκονταν ως αιχμάλωτοι στην Κωνσταντινούπολη, διέθεσε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για τις ανάγκες της Επανάστασης και λειτούργησε ως κατάσκοπος στην Τριπολιτσά και στο Ναύπλιο μετά από επιθυμία του Κολοκοτρώνη και του Υψηλάντη.
Εκείνο που είναι εξαιρετικά σημαντικό και δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να παραβλέπεται για τις δεκάδες περιπτώσεις ανώνυμων γυναικών είναι πως αυτές συνέδραμαν καθοριστικά με τη μεταφορά πολεμοφοδίων και ειδών σίτισης στους μαχόμενους, τη φροντίδα των τραυματισμένων, το ενεργό ενδιαφέρον για τις οικογένειες των θανόντων, την ηθική και συναισθηματική συμπαράσταση των πολεμιστών. Για όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν έχουμε απομνημονεύματα. Όλες αυτές δεν έγραψαν τα απομνημονεύματά τους, όπως έκαναν ο Μακρυγιάννης, ο Καραϊσκάκης, Κολοκοτρώνης.
Οι γυναίκες στην Επανάσταση του 1821, όπως και σε κάθε σημαντική περίοδο της ιστορίας ήταν παρούσες. Κάποιες από αυτές τιμήθηκαν με στρατιωτικούς τίτλους, όπως η Μαντώ Μαυρογένους, στην οποία ο Ιωάννης Καποδίστριας απέδωσε τον βαθμό του Αντιστράτηγου επί τιμή και η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, που λέγεται ότι μετά τον θάνατό της έλαβε τον τίτλο της «Ναυάρχου», από τους Ρώσους. Οι ίδιες ωστόσο ποτέ δεν αξίωσαν τίτλους ή τιμές.
