της Αναστασίας Βασιλικής Γκολέμη

Αναμένουμε κ άλλη κρίση;

Οι πολιτικοί και οι Κεντρικοί Τραπεζίτες ανησυχούν για αρκετά πράγματα όπως η παγκόσμια πανδημία, η άνοδος του πληθωρισμού και η απειλή στην οικονομία από την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο το πιο σημαντικό ζήτημα ανησυχίας αυτή τη στιγμή είναι τα χρέη των αναπτυσσόμενων χωρών.

Σύμφωνα με αναλυτές, ο κίνδυνος των χρεών είναι ορατός. Η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο κατά τις ετήσιες συναντήσεις τους τόνισαν την πίεση που δέχονται οι φτωχότερες χώρες και την ανάγκη για άμεση, συλλογική δράση. Οι ειδικοί λένε ότι είναι λογικό που ανησυχούν, καθώς τα χρέη είναι σε επίπεδα ρεκόρ, οι άμυνες κατά της κρίσης είναι ανεπαρκείς ενώ ο χρόνος περνάει.

Η πανδημία ήταν το μεγάλο «χαστούκι»

Οι αναπτυσσόμενες χώρες δανείζονταν χρήματα, πολλές φορές από τους διεθνείς θεσμούς, κάποιες από άλλες χώρες και κάποιες από τον ιδιωτικό τομέα. Εκείνη τη στιγμή, οι επενδύσεις έδειχναν ασφαλείς, επειδή η παγκόσμια οικονομία αναπτυσσόταν και η ζήτηση για τα προϊόντα των φτωχών χωρών ήταν υψηλή. Η λογική ήταν ότι οι αποπληρωμές των χρεών θα γίνονταν χάρη στα έσοδα από τις εξαγωγές. Όμως, στα μέσα της δεκαετίας του 2010, οι τιμές των προϊόντων κατέρρευσαν και η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο άρχισαν να εκφράζουν τις ανησυχίες τους.

Η πανδημία ήταν το  τελικό χτύπημα καθώς παρότι όλες οι χώρες επηρεάστηκαν από τον Covid-19, το πλήγμα για τις φτωχές χώρες ήταν πολύ ισχυρότερο. Οι φτωχές χώρες έχουν λιγότερα θεσμικά αντίβαρα, οι οικονομίες τους είναι πιο εύθραυστες και, φυσικά, δεν διαθέτουν τα εμβόλια που διαθέτουν οι πλούσιες χώρες.

Όπως τονίζει η Guardian, η τρίτη φάση του προβλήματος θα ξεδιπλωθεί όταν η αμερικανική Fed αρχίσει να μειώνει τα επιτόκια. Αυτό θα επιβαρύνει σημαντικά τις χώρες που έχουν δανειστεί σε δολάρια, στέλνοντάς τους στο χείλος της καταστροφής.

Διαγραφή των χρεών

Μία κοινή απάντηση στην κρίση είναι ένα μάλλον μακρινό σενάριο. Τον περασμένο Απρίλιο, η G20 αποφάσισε ένα μηχανισμό αναβολής των πληρωμών για αργότερα, ο οποίος λήγει στα τέλη του έτους. Ωστόσο, το θέμα είναι ένα βρεθεί ένας τρόπος ώστε να διαγραφούν τα χρέη των εν λόγω χωρών. Υπάρχει ένα πλαίσιο, το οποίο είναι δύσκολο να εφαρμοστεί, επειδή απαιτείται συμφωνία όλων των πιστωτών υπό τους ίδιους όρους. Ήδη τρεις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής – Τσαντ, Αιθιοπία και Ζάμπια – που έκαναν αίτηση για ένταξη στον εν λόγω μηχανισμό, απέτυχαν.

Το ερώτημα είναι πώς θα γίνει διαγραφή χρεών χωρίς να υπάρχει ο σχετικός θεσμικός μηχανισμός που θα επιτρέψει στις χώρες να δηλώσουν χρεοκοπία. Ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει να έχει τη στήριξη των ΗΠΑ. Και παρά το γεγονός ότι ο Τζο Μπάιντεν θεωρητικά θα ήταν θετικός σε μία τέτοια πρωτοβουλία, η αλήθεια είναι ότι δεν αποτελεί και τη βασική του προτεραιότητα αυτή τη στιγμή. Βέβαια θα μπορούσε να δημιουργηθεί μία διεθνής συλλογική πρωτοβουλία, αλλά για να γίνει κάτι τέτοιο, θα πρέπει πρώτα να υπάρξει η παραδοχή του προβλήματος και ήδη ο χρόνος μετράει αντίστροφα