Γκολέμη Αναστασία Βασιλική

Άμεσες συναλλαγές εντός και εκτός Ευρώπης

Με την επίσημη απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) να προχωρήσει στη δεύτερη φάση για την ανάπτυξη και κυκλοφορία του ψηφιακού ευρώ αναμένονται εξελίξεις που θα φέρουν ριζικές αλλαγές στην καθημερινότητα. Το κινητό μας τηλέφωνο θα παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο καθώς θα μεταβούμε σε μια εποχή με άυλα μετρητά, στην οποία καταναλωτές και επιχειρήσεις θα ανταλλάσσουν κωδικούς ή ηλεκτρονικά κουπόνια που θα μεταφέρονται από κινητό σε κινητό. Οι συναλλαγές πλέον θα είναι άμεσες εντός και εκτός Ευρώπης με αρκετά χαμηλότερο κόστος και τοκοφόρες συναλλαγές.

Το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί συνδυαστικά με τα μετρητά και θα έχει ακριβώς την ίδια λειτουργία, δηλαδή «πληρωτέο επί τη εμφανίσει». Επίσης, θα διασφαλίζονται τα προσωπικά δεδομένα του καθενός εφόσον θα τηρείται η ανωνυμία. Για να αποφευχθεί η μετατροπή του σε επενδυτικό στοιχείο αλλά και η μετακίνηση καταθέσεων/κεφαλαίων από τα ευρώ στα ψηφιακά ευρώ, εξετάζεται το νέο νόμισμα να έχει διαφορετικό επιτόκιο και συγκεκριμένη νομισματική κυκλοφορία. Ενδεικτικά, η ποσότητα του χρήματος θα πρέπει να είναι τόση ώστε να καλύπτει μεν τις ανάγκες για μετρητά, αλλά να μην επηρεάζει τα επιτόκια, τις ισοτιμίες, τον πληθωρισμό και να μην απειλεί με μετακινήσεις κεφαλαίων από καταθέσεις ευρώ προς το ψηφιακό ευρώ.

Όσον αφορά τον Σχεδιασμό εξετάζονται κυρίως δύο λύσεις:

  1. Στην πρώτη λύση πραγματοποιείται χρήση της τεχνολογίας των κρυπτονομισμάτων, μέσω της οποίας θα  εξασφαλίζεται η ανωνυμία για 40.000 συναλλαγές το δευτερόλεπτο. Το 95% αυτών θα εκκαθαρίζονται σε 8 δέκατα του δευτερολέπτου. Ωστόσο η τεχνολογία των κρυπτονομισμάτων και πιο συγκεκριμένα του mining είναι ενεργοβόρα. Η απαιτούμενη ενέργεια από τα συστήματα της ΕΚΤ ξεπερνά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας όλης της Ελλάδας ή της Πορτογαλίας. Έτσι, προκύπτουν ζητήματα με το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
  2. Στη δεύτερη λύση βασίζονται τα συστήματα εκκαθάρισης της ΕΚΤ (TIPS) και μπορούν να εξασφαλίσουν 10.000 έως 40.000 ταυτόχρονες συναλλαγές πανευρωπαϊκά, ειδικά εάν υποστηριχθεί από κάποιο σύστημα DLT (που χρησιμοποιείται και από τα κρυπτονομίσματα).

Νέο ψηφιακό νόμισμα

Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε σε αναλυτές και τραπεζίτες η ανακοίνωση της ΕΚΤ όπου αναφέρει ότι: «παραλείπεται η αναφορά για το όριο των 3.000 ψηφιακών ευρώ ανά άτομο, όπως είχε σημειωθεί σε προηγούμενες ενημερώσεις από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα». Παρά το γεγονός ότι επισημαίνεται πως το ψηφιακό ευρώ θα είναι ένα νέο νόμισμα που θα εκδοθεί από την ΕΚΤ και ότι θα πρέπει να προσδιοριστεί η νομισματική του κυκλοφορία, παραλείπεται η αναφορά του ποσού.

Ειδικοί στον κλάδο, τράπεζες και αναλυτές, όπως η Morgan Stanley, είχαν εκτιμήσει ότι με το όριο των 3000 ψηφιακών ευρώ και λόγω της ζήτησης για ψηφιακές λύσεις και συναλλαγές, η κυκλοφορία του νέου νομίσματος θα προκαλούσε δυνητικά φυγή καταθέσεων από τις ευρωπαϊκές τράπεζες σε ποσοστό 8%.

«Το ποσοστό αυτό είναι μικρό και διαχειρίσιμο για τις μεγάλες τράπεζες και οικονομίες, όχι, όμως, τόσο διαχειρίσιμο για τις μικρότερες, όπως σε Ελλάδα και Πορτογαλία. Πέραν από τις μετακινήσεις καταθέσεων προς το ψηφιακό ευρώ το οποίο θα εκδίδεται και θα εκκαθαρίζεται κατ’ ευθείαν από την ΕΚΤ, η επίπτωση στην κερδοφορία των τραπεζών υπολογίζεται σε 3%, κυρίως λόγω διαφοράς επιτοκίων (καταθέσεων και διατραπεζικής) και προμηθειών στις συναλλαγές. Η ΕΚΤ ανακοίνωσε μηδενικό κόστος και χρεώσεις στο ψηφιακό ευρώ, κάτι το οποίο θα συμπαρασύρει τις προμήθειες αντίστοιχων υπηρεσιών (online πληρωμές, εμβάσματα, κ.λπ.) καθώς η εκκαθάριση του ψηφιακού ευρώ θα γίνεται στιγμιαία από το ευρωσύστημα και θα καλύπτει και διασυνοριακές συναλλαγές» εξήγησε η Morgan Stanley.

Ποια πρακτικά ζητήματα προκύπτουν;

Βασιζόμενοι σε πηγές από τη Φρανκφούρτη, το όριο των 3000 ψηφιακών ευρώ το χρόνο ανά πολίτη δημιουργούσε διάφορα τεχνικά και νομισματικά ζητήματα. Παραδείγματος χάρη, υποθέτουμε ότι κάποιος έχει στο ηλεκτρονικό του πορτοφόλι 2.700 ψηφιακά ευρώ και ένας άλλος του χρωστάει 500 ευρώ. Ο τελευταίος δεν μπορεί να επιστρέψει στον πρώτο τα 500 ευρώ σε ψηφιακό νόμισμα διότι θα ξεπεραστεί το όριο των 3.000 ευρώ. Αποτελεσματικά, ή θα πρέπει να του επιστρέψει 300 ψηφιακά ευρώ και 200 ευρώ είτε να βρεθεί μία άλλη λύση που θα συνδέει τον λογαριασμό των ψηφιακό ευρώ με εκείνον των σημερινών ευρώ.

Καταναλωτές και ψηφιακό ευρώ

Η λύση συνδέεται άμεσα με τον τελικό σχεδιασμό και τη μορφή που θα έχει το ψηφιακό ευρώ και από την τεχνολογία στην οποία στηρίζεται. Η επιλογή εξαρτάται από τη δυνατότητα παράλληλων συναλλαγών πανευρωπαϊκώς, την εξοικονόμηση ενέργειας και με το ζήτημα της ανωνυμίας.

Η δυσκολία της βέλτιστης λύσης ξεκινά από την περιγραφή του ψηφιακού ευρώ. Το ψηφιακό ευρώ δεν αποτελεί μία ηλεκτρονική μέθοδο πληρωμής. Θα είναι νόμισμα με ισοτιμία (1 προς 1 με το ευρώ) και δεν θα αποτελεί επενδυτικό μέσο. Αντίστοιχα, οφείλει να είναι δωρεάν (όπως τα μετρητά -πέραν της ονομαστικής αξίας) και φιλικό προς το περιβάλλον.

Ανώνυμες συναλλαγές

Το επόμενο ζήτημα αφορά την ανωνυμία. Όπως όλες οι συναλλαγές με μετρητά είναι ανώνυμες, έτσι και οι συναλλαγές με το ψηφιακό ευρώ θα διατηρήσουν την ανωνυμία τους. Όπως συμβαίνει και στα μετρητά, η απόκτησή τους (π.χ. από ανάληψη σε ΑΤΜ κ.λπ.) μπορεί να αποκαλυφθεί εφόσον υπάρξει έρευνα και εισαγγελική άδεια. Το ίδιο ισχύει όταν καταθέτουμε τα μετρητά σε έναν λογαριασμό. Το πρωτόκολλο της ανωνυμίας υπάρχει στο ενδιάμεσο και όσο τα μετρητά κινούνται εκτός τραπεζικού συστήματος.

Ανάλογη θα είναι η λύση για το ψηφιακό ευρώ. Το σχέδιο που μοιάζει περισσότερο με τις συναλλαγές με μετρητά είναι αυτό που προβλέπει offline πληρωμές. Η ΕΚΤ θα εκδίδει κωδικούς οι οποίοι θα φορτώνονται στο ψηφιακό πορτοφόλι του καταναλωτή. Μέσω της επίδειξης του κωδικού αυτού θα πραγματοποιείται η πληρωμή και η αντίστοιχη αξία θα αφαιρείται. Η απόκτηση των κωδικών ή η φόρτιση των πορτοφολιών θα γίνεται από τις εμπορικές τράπεζες, όπως γίνεται και σήμερα με την απόκτηση μετρητών (π.χ. ΑΤΜ, ταμείο κ.λπ.).

Διαφορετικά, θα υπάρξουν online συναλλαγές με απευθείας αλληλοχρέωση και εκκαθάριση από την ΕΚΤ από τον έναν λογαριασμό στον άλλον. Σημειώνεται ότι και στις offline συναλλαγές η ανταλλαγή των κωδικών και, κατά συνέπεια, οι πληρωμές θα γίνονται στιγμιαία. Η διαφορά είναι ότι στις online πληρωμές, θα μπορεί να ανιχνευτούν τα στοιχεία των συναλλασσομένων σε κάθε στάδιο ευκολότερα. Από την άλλη, λύνονται προβλήματα, όπως εκείνου με το παράδειγμα που αναφέρθηκε με το όριο των 3.000 ευρώ, καθώς μπορεί το ψηφιακό πορτοφόλι να συνδεθεί και με έναν λογαριασμό ευρώ.

Η λύση των προαναφερόμενων προβλέπεται ότι θα δοθεί την επόμενη διετία, δηλαδή μέχρι τα μέσα του 2023, όταν θα ξεκινήσει η τελική φάση για την έκδοση και την κυκλοφορία του ευρώ στα μέσα του 2026.